Мин сүүрбэ биэс сыл устата арҕааҥы украинецтары кытары Кулаар бириискэтигэр эн-мин дэһэн үлэлээбитим. Ол сэттэ уонус сыллар саҕаланыыларыгар, Саха сиригэр көмүс хостооһуна үрдүк таһымҥа тахсыбыт кэмигэр.
Манна ахсаана биллибэт элбэх үлэһит илии наада этэ. Ити кэмнэргэ Дьокуускай порда күннэри-түүннэри үтүмэн киһи кэлэр-барар сиринэн буолбута. Ордук бырааттыы Украинаттан дьон бүтүн биригээдэнэн кэлэн олохсуйан үлэлииллэрэ. Урут, Сталин саҕана, биһиги эһэлэрбит, аҕаларбыт бу дойдуга күүс өртүнэн аҕалыллыбыт буоллахтарына, бу уолаттар “биһиги улахан билсиинэн, былдьаһыгынан манна кэлэн “харчы өлөрөн” барабыт” диэн бэйэлэрин киһиргэнэ соҕус туттан кэпсэнэллэрэ. Ордук үгүс киһи Усуйаана улууһугар хорҕолдьун хостооһунугар, кэлин Кулаар көмүһэ арыллыбытыгар мустан үлэлээбиттэрэ.
Бу тыйыс айылҕалаах, ото-маһа суох туундара ортотугар улахан бэйэлээх аныгылыы тииптээх бөһүөлэктэр үөскээн көмүс бөҕө хостоммута. Бириискэ сабыллыар диэри, отучча сыл, Кулаарга 170 туонна көмүс хостоммута, өссө баһаам элбэх көмүс бу сиргэ хостоммокко сытара.
Сэбиэскэй былааһы утарбыт аатырбыт дьону норуот өстөөҕө диэн дьаралыктаан бараннар, улахан лааҕырдарга хаайаннар, босхо үлэһит оҥороннор, Магадаҥҥа, Халымаҕа, Саха сиригэр үлэлэппиттэрэ. Аҕа дойду сэриитин кэнниттэн бу дьон ахсаана өссө элбээбитэ биллэр. Кэлин бу дьон буруйдарын боруостаан, ыраастанан, босхолонон көҥүл үлэһит буоланнар, көмүс хостуур бириискэлэргэ улахан дуоһунастарга, үлэһит да быһыытынан биллэр-көстөр, ааттанар буолбуттара. Ол саҕанааҕы сокуон даҕаны олохтоох дьоҥҥо онно үлэлии тиийдэхтэринэ, тэҥэ суох балаһыанньаны үөскэтэрэ, эбии төлөнөр харчы олохтоох дьоҥҥо төлөммөт диэн буолара. Биир сыаллаах-соруктаах дойдулаах дьон мустаннар, туораттан кэлбит киһини кытта тапсан үлэлииллэригэр ыарахан соҕус буолара биллэр суол. Онуоха арыгы испэт, хаарты оонньообот киһи туора көрүллэрэ. Дьэ, маннык эйгэҕэ тиийбит саха киһитэ үлэлээн, бэйэ киһитэ дэтэрэ бэрт ыарахан соҕус буоллаҕа.
Биһиги 1977 сыллаахха “Якутзолототтан” анал суруктаах көмүс хостуур бириискэлэргэ БелАЗ массыынаҕа суоппар быһыытынан үлэлээбиппит. Бары даҕаны соһуйан, сөҕөн, сахалар маннык улахан массыынаҕа үлэлии кэлбиттэр диэн итэҕэйбэттии көрү-истии бөҕө буолаллара. Биһиги сыыйа бу үлэҕэ сыстан бэйэбитин сүрэхтээх, дьулуурдаах, бастыҥ үлэһит быһыытынан көрдөрөн, кимтэн да итэҕэһэ, куһаҕана суох, өссө ордук үлэлиирбитин дакаастаабыппыт. Биллэн турар, улахан аҥарбыт тулуйбатаҕа, бэрт сотору кэминэн дойдуларыгар төннүбүттэрэ. Ол гынан баран, ол сыллартан ордук улахан тиэхиньикэҕэ үлэлииргэ сахаларга суолу аспыппыт диэн тус бэйэм киэн тутта саныыбын.
Петр Седалищев,
Дьокуускай.