«АЛРОСА» хампаанньаҕа саҥа үлэлии киирбит саха уонна эбэҥки уола усулуобуйа хайдаҕын кэпсээтилэр
Өрөспүүбүлүкэҕэ «Олохтоох дьону – бырамыысыланнаска» бырайыак 2017 сылтан үлэлиэҕиттэн, сир баайын туһаҕа таһаарар сүүрбэччэ улахан хампаанньа үлэтэ суох дьону хамнастаах үлэнэн хааччыйарга, тиэхиньиическэй идэҕэ үөрэттэрэ ыытарга, быраактыка тэрийэргэ үлэлэһэр.
Аны кэлин үрдүк үөрэххэ киирии кытаатан, төлөбүрэ үрдээн, үөрэхтэнэр да киһи аҕыйыыр чинчилээх. Билигин бырамыысыланнаска оҥорон таһаарыы автоматизированнай робот үлэтигэр көһөр кэмигэр, ону сатаан салайар, хонтуруоллуур, IT технологияны баһылаабыт орто анал үөрэхтээх дьон наадалар.
Быйыл тоҕус ый иһигэр 4 500 олохтоох дьон араас бырамыысыланнай эбийиэктэргэ үлэҕэ киирдэ, ол иһигэр 1 779 эдэр ыччат. Дьарыктаах буолуу кииннэрэ уон ый иһигэр 728 киһини үөрэтэ ыыттылар, онтон 576 идэ ылан, 86% үлэнэн хааччылынна.
Билигин бульдозер, экскаватор, «КамАЗ, БелАЗ» суоппара сылаас хонтуораҕа олорон кумааҕыны бэрийэр киһиттэн үс бүк үрдүк хамнастаах. Олохтоох ыччат «АЛРОСА» хампаанньа Удачнайдааҕы хайаны байытар кэмбинээтигэр быйыл үлэҕэ саҥа киирэн, хайдах усулуобуйаҕа олорорун бүгүҥҥү таһаарыыбытыгар билиһиннэрэбит.
«Сахалар элбээтибит»
Дмитрий Гаврильев, 24 саастаах, куруусчут:
— Мин Хаҥалас улууһуттан төрүттээхпин. Удачнайга алмаас хостуур рудникка бу саас табаарыспын кытта кэлбитим. Кини улахан тиэхиньикэҕэ суоппардыыр. Мин куруусчутунан үлэлиибин, биллэн турар бу быстах үлэ. Дьокуускайга 11 №-дээх лицейи бүтэрбитим, В,С,Д, Е, А1 категориялаах суоппар идэлээхпин, тыраахтарга эмиэ көҥүллээхпин.
Кэлэктииппитигэр араас омук дьоно баар, онтон 400-чэ саха. Сарсыарда 8 чаастан киэһэ 17 чааска диэри нэдиэлэҕэ биэс күн үлэлиибин. Хамнаһым 40 000 солкуобай. Суоппардар киэннэрэ үрдүк, разрядтарыттан тутулуктаах.
Биһиги Удачнай куоракка икки хостоох дьиэни түөрт буолан куортамнаан олоробут. Ыйга 23 000 тыһыынча солкуобайы кыттыһан төлүүбүт. Манна ас-таҥас сыаната ыарахан, килиэп — 58 солкуобай, хортуоппуй киилэтэ — 60 солкуобай, таба этэ — 350, ынах этэ 500. Биһиги сыах остолобуойугар аһыыбыт, онно астара куруук сибиэһэй уонна минньигэс. Эбиэккэ элбэх киһи кэлэр.
Бу күһүн үлэһиттэргэ 130 кыбартыыралаах саҥа уопсай тутуллубута. Иһигэр миэбэллээх, дьиэҕэ туттуллар тиэхиньикэлээх. Үлэбитигэр больничнай, уоппуска төлөнөр, айаммыт ороскуотун эмиэ уйуналлар.
Үлэлииргэ, олорорго усулуобуйа үчүгэй, Удачнайга киинэ тыйаатыра, хаҥкылыыр, харбыыр сир, эти-хааны эрчийэр саала, төгүрүк сыл үлэлиир корт барыта баар. Үлэбитигэр оптуобус босхо таһар. Урут манна саха аҕыйах дииллэрэ, билигин ый ахсын кэлэ тураллар.
Тус бэйэм ыал буола иликпин. Манна кыргыттар эмиэ үлэлииллэр, кинилэри үөрэтэллэр, холобур, машинист, крановщик, стропальщик үксэ кэрэ аҥаардар.
Мин бу диэки усулуобуйата хайдаҕын көрө-истэ кэлэн баран Удачнайы сөбүлээтим. Тиэхиньикэҕэ ылаллара буоллар, хаалыам этэ. Ону ыстаас ирдииллэр эрээри, быраактыкаланарга усулуобуйа тэрийэллэр, онон табыгастаах!
Тиэхиньиичэскэй идэлээх дьоҥҥо хампаанньаҕа үлэ элбэх. Харса суох киирэн үлэлээн эрэ иһиэххэ наада.
“Ипотеканы аҕыйах сылынан төлөһөллөр»
Алексей Николаев, 31 саастаах, «Зарница» карьер электрослесара:
— Мин Өлөөнтөн төрүттээхпин, хайа бырамыысыланнаһыгар туттуллар оборудованиены өрөмүөннүүбүн, идэбэр төрдүс разрядтаахпын. 4-5 туонналаах тиэхиньикэ генератордара, мотуордара, уотунан барар эскалатордар алдьаннахтарына, ону оҥоробун.
Электрик үлэтэ сэрэхтээх, 6000 Вт кэлэр 380 Вт үрдүк күүрүүлээх уот ситимин таҥабыт. Онон нэдиэлэ аайы куттал суох буолуутун төһө билэрбитин бэрэбиэркэлииллэр, кытаанахтык ирдииллэр. Өрөмүөн оҥорорбутугар көмүскэнэр таҥас-сап, уот күүрүүтүттэн харыстыыр тэриллэри туттабыт.
Карьерга үлэлиир экскаватор рудааны улахан кыамталаах массыынаҕа угар, ону үөһээ таһаарбыттарын кэннэ автопоезд Удачнайдааҕы хайаны байытар кэмбинээт 12 №-дээх фабрикатыгар илдьэр, онно алмаастарын араараллар. Быйыл Үөһээ Муунаҕа бараары стажировка ааспытым, ону салайааччым: “Карьерга хаалаҕын дуо?”, — диэбитигэр сөбүлэспитим. Алмаас саҥа саппааһын туһаҕа таһаарар баайдаах сир аһыллыыта быйыл алтынньы 31 күнүгэр буолбута. Дойду бэрисидьиэнэ Владимир Путин хамаандатынан үлэ саҕаламмыта.
Манна сарсыарда 6.30 чааска турабыт, 7.30 чааска оптуобус кэлэр, 8 чаастан киэһэ 17.15 диэри үлэлиибит. 12 – 13 чааска диэри эбиэккэ бириэмэ биэрэллэр.
Удачнайга быраатым дьиэ атыыласпыта, онно олоробут. Кини инженер идэтигэр Иркутскайга үөрэнэр. Бииргэ төрөөбүттэр төрдүөбүт, бары уолаттар.
Ыал буолбут дьону уочарат быһыытынан хампаанньа үс сылга дьиэнэн хааччыйар. Бу кэмҥэ эдэрдэр оннуларын булуналлар, дьиэ атыылаһаллар. Үгүстэр ипотекаҕа киирэн, Дьокуускайга эмиэ дьиэ атыылаһаллар, ол кирэдьииттэрин аҕыйах сылынан төлөөн бүтэрэллэр.
Мин ыал буола иликпин, онон хамнаспын бэйэм наадабар туттабын. Дьиҥэр, харчыны мунньар киһи дьиэлэниэн, массыыналаныан сөп. Хамнаспыт эппиэттэһэр,
80 000 солкуобай, уонна Иркутскайга үөрэнэ баран разрядпын үрдэттэхпинэ, өссө эбиллиэ этэ.
Сүрэҕэлдьээбэт уонна үлэни кыайар киһи үрдүк хамнастанан, баҕа санаатын толороругар манна услуобуйа барыта баар.
Харса суох киирэн үлэлиэххэ!
Бырамыысыланнаска үлэлии барыан баҕалаах дьон олорор сирдэринэн Дьарыктаах буолуу киинигэр тиийэн билсиэхтэрин наада. Баахта үлэтигэр урут үлэлии сылдьыбыт уопуттаах дьону бэрт түргэнник ылаллар, онтон атыттары тиэхиньиическэй идэни баһылыырга кылгас кэмнээх үөрэххэ ыыталлар. Сатаабаппын диэн саллан турбакка, харса суох үлэлээн истэххэ, кэлэктиипкэ уопуттаах дьону кытта доҕордоһон, кинилэргэ сүбэлэтэн сырыттахха, ыстаас, уопут бэйэтэ кэлэн иһэр.
Сылаас хонтуораҕа олорор дьон ипотекаларын үйэлэрин тухары, хаһан биэнсийэҕэ тахсыахтарыгар диэри төлүүллэр. Оттон бырамыысыланнас хампаанньатын үлэһиттэрэ кирэдьииттэрин аҕыйах сылынан сабаллар. Онон эдэр эрдэххэ, үлэни кыайар күөгэйэр кэмнэргэр хамнастаах үлэҕэ киирэн, олоҕуҥ уйгутун тэриниэххин сөп.
Марианна Тыртыкова, «Саха сирэ», edersaas.ru
Ирина Озерова хаартыскаҕа түһэриитэ