Үөрэх үлэһиттэрин атырдьах ыйынааҕы мунньаҕар тугу кэпсэттилэр?

Ааспыт нэдиэлэҕэ үгэскэ кубулуйбут СӨ үөрэҕин үлэһиттэрин атырдьах ыйынааҕы мунньахтара буолан ааста. Урукку сыллартан уратыта диэн, сүрүн тэрээһиннэри тэлэбиисэринэн, интэриниэтинэн быһа көрдөрдүлэр. Иккиһинэн, дойду Үөрэҕин министиэристибэтиттэн уонна Финляндияттан кытыннылар. Үсүһүнэн, хаһааҥҥытааҕар даҕаны сэргэхтик ааста.

edersaas.ru

Федеральнай бырайыак

Быйылгы мунньах тиэмэтэ – “Саха сирин саҥа үөрэҕэ”. Дьэ тоҕо “саҥа үөрэх” диэн ааттаатылар? Тоҕото биллэр. Бэрэсидьиэн Владимир Путин ыам ыйынааҕы ыйааҕар Арассыыйа үөрэх уопсай хаачыстыбатынан уон бастыҥ дойду кэккэтигэр киириэхтээх диэн кытаанах сыал-сорук туруорбута. Ол бэрэсидьиэн баҕатын толороору буолбатаҕа чахчы – Арассыыйаҕа үөрэх хаачыстыбатын тупсараары. Итинтэн сиэттэрэн, киэҥ далааһыннаах “Үөрэх” федеральнай национальнай бырайыак бэлэмнэнэр. Статс-сэкирэтээр, РФ үөрэҕирии миниистирин солбуйааччы Павел Зенькович, Ил Дархан эбээһинэһин быстах кэмҥэ толорооччу Айсен Николаев үөрэххэ сыһыаннаах этиитинэн ыытыллыбыт санаа атастаһыытын кэмигэр, бырайыак туһунан кылгастык билиһиннэрдэ. Ол курдук, ыйыллыбыт соруктартан аттарыллан таҥыллыбыт хас даҕаны федеральнай бырайыактартан турар. Маныаха кини үс инники турар, бэйэ-бэйэлэрин ситэрсэн биэрэр суолу бэлиэтээтэ: материальнай-тиэхиньиичэскэй бааза, үөрэх ис тутула, учуутал үлэтэ. Бырайыакка оскуола иннинээҕи үөрэхтээһинтэн саҕалаан, талааннаах оҕолору булан сайыннарыыга, үрдүк үөрэххэ тиийэ барыта хабыллар.

Үөрэх туһунан ыйаах

Ил Дархан эбээһинэһин быстах кэмҥэ толорооччу Айсен Николаев педагогтары кытта көрсүһүүтүгэр бэйэтин санааларын тиэртэ. “Үөрэҕи экэниэмикэни үрдэтэр, ол аата дьон олоҕун хаачыстыбатын тупсарар инвестиционнай сегмент быһыытынан, оттон үөрэҕи уларытыыны киһи хапытаалын сайдыытын сүрүн усулуобуйатын быһыытынан көрүөххэ наада. Ол эрээри, аҥаардастыы үөрэх тэрилтэлэригэр уонна педагогтарга эрэ эппиэтинэһи сүктэрдэххэ ити кыаллыан сөп дуо? Суох!”— диэн эттэ. Кини үөрэҕи уларыта тутууну уһуйаантан саҕалыыр ирдэнэрин этэр. Билигин урукку курдук уһуйааҥҥа барар дьоллоох путевканы ылыам этэ диэн түүннэри уочараттааһын суох. Тоҕо диэтэххэ, 3-7 диэри саастаах оҕолору барыларын кэриэтэ уһуйаанынан хааччыйан олороллор. Аны 3-гэр диэри саастаах оҕолору дьааһыланан хааччыйар сорук турарын, итиниэхэ 11 тыһ. саҥа миэстэни таһаарар наадатын иһитиннэрдэ. Бүгүн үлэлии турар 652 оскуолаттан улахан аҥаара мас дьиэ, 45% эрэ толору хааччыллыылаах, 59 оскуола саахалланар туруктаах, биир симиэнэҕэ көһөрүүгэ 60 тыһ. саҥа миэстэ ирдэнэр диэтэ. Кыһалҕаны быһаарар туһугар сыллата хастыы даҕаны уһуйааны, оскуоланы тутан үлэҕэ киллэрэллэрин илэ харахпытынан көрө сылдьабыт. Аны өрөспүүбүлүкэҕэ 11 оскуолаттан ураты бары кэриэтэ интэриниэккэ холбоммуттар. Ол гынан баран, итинтэн үс гыммыт бииригэр эрэ интэриниэт аныгы үөрэх ирдэбилигэр эппиэттэһэр диэтэ. Түргэн интэриниэт, цифровой үөрэтэр-методическай комплекс, сайыннарар оонньуулар, оҕолорго IT-компетенциялары киллэрии инники турар сорук буоларын, IT-оскуолалары тарҕатыы уопутун кэҥэтиэххэ наадатын ыйда. Ону тэҥэ, технологическай үөрэх, орто уонна үрдүк үөрэх­тэри сайыннарыы, учуутал, салайар каадыр туһунан санааларын тиэртэ. Балаҕан ыйын бүтүүтэ Саха сиригэр үөрэҕи салгыы сайыннарыы ыйааҕа оҥоһуллан баттаныаҕын эттэ.

“Оҕолору үөрэнэргэ үөрэтиэхтээхпит”

СӨ бырабыыталыстыбатын бэрэссэ­дээтэлин эбээһинэһин толорооччу Владимир Солодов иһитиннэрбитинэн, кэлиҥҥи алта сылга педагогтар хамнастара биллэ эбиллибит.

Хамнас

2 төгүл уопсай үөрэхтээһиҥҥэ

3,2 төгүл эбии үөрэхтээһиҥҥэ

5,4 төгүл үрдүкү профессиональнай үөрэхтээһиҥҥэ

Оскуола

9000 миэстэлээх 52 оскуола тутуллубут

5340 миэстэлээх 25 оскуола тутулла турар

12 оскуола быйыл үлэҕэ киирэр

Санаа атастаһыытын кэмигэр Владимир Солодов икки сыалы ыйда. Бастакытынан, оҕо ханна олороруттан тутулуга суох хаачыстыбалаах үөрэҕи ыларын мэктиэлиэхтээхпит диэн эттэ. Маныаха кини, сороҕор, материальнай баазанан олус үлүһүйүү баарын этэн аһарда. Иккиһинэн, талааннаах оҕону булар, салгыы сайыннарар наадатын бэлиэтиир. Оттон бэйэтин санаатын тиэрдэригэр икки суолу чорботто. Ол курдук, оскуола аныгы оҕону түргэн тэтимнээхтик уларыйан иһэр олоҕу кытта тэҥҥэ хардыылаан иһэргэ үөрэтиэхтээх итиэннэ учууталлары, оскуола дириэктэрдэрин квалификацияларын кэмигэр үрдэтэр наада диэтэ.

“Инникини тымтыктанан көрбүт суох”

Мунньах кэмигэр ханнык идэлэр ирдэниэхтэрин туһунан эмиэ кэпсэттилэр. Ол эрээри, инникини тымтыктанан көрбүт суох дииллэринии, аны уонча сылынан бу идэ чопчу ирдэниэ диэн этэр кыаллыбат. Тоҕо диэтэххэ, олохпут олус түргэн тэтимнээхтик уларыйар. Маныаха Владимир Солодов: “Ханнык идэлэр чахчы сарбыллыахтарын, ханнык компетенциялар ирдэниэх­тэрин этиэхпитин сөп. Оттон ханнык идэ ирдэниэн таайар уустук. Мин санаабар, үөрэнэргэ үөрэтэр компетенция хаһан даҕаны хаалыа суоҕа. Систиэмэлээхтик толкуйдуурга, түмүк оҥосторго, информацияны сиидэлээн туһалааҕын ылынарга үөрэтиэхтээхпит”, — диэн хоруйдаата.

“Анаалыстаан көрүөҕүҥ”

СӨ бастакы бэрэсидьиэнэ Михаил Николаев бу да сырыыга хас биирдии саалаҕа олорооччуну толкуйдатар тылларын тиэртэ. Маныаха кини, бастатан туран, демографияҕа тохтоото.

“Кими үөрэтэбит, өскөтүн биһиги курдук кыра өрөспүүбүлүкэҕэ 16 сыл анараа өттүгэр оскуола паартатыгар 184 тыһ., быйыл 152 тыһ. үөрэнээччи олорбут буоллаҕына. 2001 с. оскуоланы 14 тыһ. оҕо бүтэрбитэ, былырыын — 7000. Тоҕо? Аны биир кэлим эксээмэн түмүгүнэн Арассыыйа орто көрдөрүүтүгэр тахса иликпит. 2001 с. үрдүк үөрэххэ 6610 оҕо киирбитэ, былырыын – 3800. Бу көрдөрүү буолбатах дуо? Сыл аайы оскуолаларга 700-чэкэ вакансия аһаҕас. Ол эрээри, университет, институт сыллата педагогическай үөрэх миэстэтин аҕыйатан иһэр. Оччоҕо биһиги кимиэхэ эрэнэбит?”— диэн күүстээх ыйытыылары туруорда.

Санаалар

СӨ үөрэҕин уонна наукатын миниистирэ Владимир Егоров:

— Ил Дархан эбээһинэһин толорооччу Айсен Николаев үөрэх билиҥҥи кэмҥэ инники турарын чопчу бэлиэтээтэ. Тоҕо диэтэххэ, экэниэмикэ креативнай, интеллектуальнай салаатын киһи хапытаала суох сайыннарар кыаллыбат. Үөрэх биһигини ханна баҕарар арыаллыыр. Онон, холобура, эдэр киһи үүнэригэр уопсастыба, судаарыстыба бары кыттыһан, кини иитиллэр сөптөөх эйгэтин олохтуох­таахпыт.

Мирнэйдээҕи тиэхиньиичэскэй кэллиэс дириэктэрэ Владимир Березовой:

— Өскөтүн уһуйааҥҥа, оскуолаҕа оҕо үөрэнэригэр кэрчик кэм ирдэнэр эбит буоллаҕына, орто анал үөрэх өрөспүүбүлүкэни каадырдарынан чугастааҕы кэмҥэ хааччыйар. Онон Айсен Сергеевич этэрэ оруннаах уонна интэриэһинэй соруктары туруорар. Иккиһинэн, WorldSkills чөмпүйэнээт сыбаарка, электромонтаж, компьютернай технология уонна бэйэбит кулинария, ювелир дьыалата курдук төрүт хайысхаларга куһаҕана суох көрдөрүүлэрдээхпит. Салгыы бырамыысыланнай хайысхалары сайыннарыахтаахпыт. Бастатан туран, көмпүүтэр технологиятын. Ол эрээри, толкуйдаан көрдөххө, көмпүүтэр көмөтүнэн ынах ыамын үрдэтэр кыаллыбат. Ол аата, көмпүүтэр илиинэн үлэ исписээлинэстэригэр туттуллар көмө үстүрүмүөн буолар. Итини барытын түмэн, орто үөрэх хаачыстыбатын тупсарар сыал-сорук турар.

Людмила ПОПОВА, “Саха сирэ” хаһыат, edersaas.ru

Мария ВАСИЛЬЕВА (СИА) хаартыскаҕа түһэриитэ.