Тыа хаһаайыстыбата Экэниэмикэ

Михаил Мишустин: аска-үөлгэ тутахсыйбатыбыт

РФ бырабыыталыстыбата Судаарыстыбаннай Дуумаҕа сыллааҕы үлэтин-хамнаһын отчуотун билиһиннэрдэ. Бырабыыталыстыба бэрэссэдээтэлэ Михаил Мишустин былырыын национальнай бырайыактарынан былааннаммыт үлэ барыта ыытыллыбытын, дойду экэниэмикэтэ, төһө да дьаҥ-дьаһах кэмэ буоллар, үгүс эйгэҕэ өрө тахсыбытын бэлиэтээтэ. Итинтэн быһа тардан тыа хаһаайыстыбатыгар сыһыаннаах боппуруостары ылан көрүөххэ.

 

Бу туһунан суруйуом иннинэ, Михаил Мишустин бу күннэргэ агропромышленнай эйгэҕэ сыһыаннаах туох уларытыылары киллэрбитин ахтан ааһыым. Ол курдук, иллэрээ күннээҕи мунньаҕар премьер-миниистир племенной куурусса пуондатын элбэтии барыаҕын туһунан эттэ. Манна федеральнай бүддьүөттэн 5 млрд солкуобай көрүллүөҕэ. Бу үлэ түмүгэр Арассыыйа кууруссаларынан толору хааччыллыахтаах.

Манна даҕатан эттэххэ, РФ бэрэсидьиэнэ Владимир Путин тыа хаһаайыстыбытыгар, аһынан-үөлүнэн хааччыллыыга икки сыллааҕыта улахан былааны киллэрэн турар. Ол бырагырааматынан Арассыыйа тас дойдулартан киирэр аһын кыччатыахтаах, бэйэтэ оҥорон таһаарыытын үрдэ­тиэхтээх этэ. Билигин балаһыанньа хайдаҕый?

 

Былаан куоһарыллыбыт

Билигин Арассыыйа сүүс бырыһыан бурдугунан, мас арыытынан, балыгынан, этинэн толору хааччыллан олорор. Манна эбэн эттэххэ, бурдукка, мас арыытыгар былаан өссө балтараа төгүл куоһарыллыбыт. Оттон хортуоппуйу, үүтү, оҕуруот аһын бэлэмнээһин 80% көрдөрүүлээх. Премьер-миниистир бэлиэтээбитинэн, манна ордук дьоҕус, орто биисинэстээх дьон үлэлииллэр.

Тыа хаһаайыстыбытан тиэхиньикэлэрин оҥоруу, атыылаһыы туһунан этэригэр Михаил Владимирович федеральнай бүддьүөттэн субсидия, чэпчэтиилээх лизинг нөҥүө атылаһыы барарын эттэ. “Бу көмө нөҥүө хаһаайыстыбалар былырыын барыта холбоон 32 тыһыынчаттан тахса тыраахтары, хамбаайыны, о.д.а. тиэхиньикэлэри, оборудованиелары ылбыттара”, – диэн этэр кини.

Тыа хаһаайыстыбатын сайыннарыыга билигин семеноводствоҕа биир сүрүн болҕомто ууруллан турар. Бэрэсидьиэн эппитинэн, бу эйгэҕэ аҕыс сыл иһигэр Арассыыйа 75 бырыһыан хааччыллан оло­руохтаах. “Төһө кыалларынан билигин биһиги семеноводствобытын сайыннарыахпытын наада. Судаарыстыба көмөтүнэн 32 селекционнай-семеноводческай уонна үс селекционнай-племенной кииннэр тэриллэн тураллар. Быйыл манна өссө 5 млрд солкуобай көрүллүөҕэ. Ону таһынан, чэпчэ­тиилээх кирэдьииттээһин сис­тиэмэтин киллэрэн аграрийдар ыһыы үлэтин хойутаппакка ыыталларыгар кыах бэрилиннэ. Уопсай ылан эттэххэ, былырыын тыа ха­­һаайыстыбатыгар, балык комплексыгар барыта 340 млрд солкуобай көрүллүбүтэ. Ити үлэ түмүктээх буолла, билигин ырыынакпытыгар ас-үөл чааһыгар тутахсыйбатыбыт”, – диэн бэлиэтиир премьер-миниистир.

 

Хонтуруол кытаанах

Михаил Мишустин дакылаатыгар ас-үөл сыанатын эмиэ этэн аһарда. Кини бэлиэтииринэн, быйыл кулун тутарга социальнай суолталаах аска-үөлгэ, та­­баарга сыана эмискэ үрдээһинэ бу, биир өттүнэн, харчыга хараҥарбыт дьонтон таҕыста.

– Кулун тутарга тыын суолталаах табаардарга сыана эмискэ тахсан, дьон-сэргэ аймаммыта. Ас-үөл суох буолуоҕа диэн, нэһилиэнньэ аҥаар кырыытыттан бурдугу, саахары хаһааммытынан барбыта. Ити түгэни туһанан, сорох «саһыл саҕалаахтар» табаар суоҕун курдук көрдөрөөрү уонна ыарахан сыанаҕа атыы­лаары та­­баардарын соруйан ыскылааттарыгар тутан сытыарбыттара. Ити табаардарын атын ханаалларынан быдан ыарахан сыанаҕа нэһи­лиэнньэҕэ атыылаабыттара. Онон маннык түгэн тахсыбатын туһугар Антимонопольнай федеральнай сулууспаны кытары үлэ­лэспиппит, хас да дьыала көбүтүллэн турар. Билигин балаһыанньа кытаанаҕынан ыстараап да манна үрдүк, өскөтүн предпринимателлэр итиннэ тутулуннахтарына, сыллааҕы дохуоттарыттан 15% ыста­раап төлүөхтэрэ. Оттон дуоһунастаах дьон манна кыттыгыстаах буоллахтарына, холуобунай дьыала тэриллиэҕэ, – диэн дакылаатыгар иһитиннэрдэ.

Билигин бырабыыталыстыба, эрэгийиэннэр салалталара, ту­­һааннаах биэдэмистибэлэр кыттыһаннар, сыана бары эйгэҕэ хонтуруолланар буолла. Ол эрээри, маҕаһыыннарга да сылдьан көрдөххө, сыана күн аайы үрдүү турар. Ол иһин РФ бырабыыталыс­тыбата социальнай төлөбүрдэри, биэнсийэни, хамнас алын кээмэ­йин, тиийинэн олоруу алын кээмэйин үрдэттэ.

– Манна эрэгийиэннэр салалталарыгар эппиэтинэс улахан. Миэстэтигэр көрө сылдьан түргэн-тарҕан быһаарыныыны ылына охсуохтарын наада. Бастатан туран, аадырыстаах көмө уустук балаһыанньаҕа киирбит дьоҥҥо туһуланыахтаах. Манна до­­хуоттара кыччаабыт, үлэлэриттэн уурайбыт дьоннор эмиэ кии­рэллэр. Кинилэргэ үлэ булуутугар, атын идэҕэ үөрэнэллэригэр күүс-көмө буолуҥ. Ону таһынан, нэһилиэнньэ олоҕун хааччыйар тэрилтэлэр тохтоло суох үлэлииллэрин көрүҥ, – диэн бэлиэтиир Михаил Владимирович.

Санатан эттэххэ, билигин Ил Дархан Айсен Николаев экэниэмикэ бары эйгэлэринэн мунньах ыыталыыр, көмө-тирэх буолар миэрэлэри эрэгийиэн таһымыгар ылаттыыр. Бу хайысхаҕа кулун тутарга улахан мунньах ыытан, дойду үрдүнэн тахсыбыт балаһыанньаҕа экэниэмикэ туруктаах буолуутугар туһааннаах миэ­рэлэри киллэрбитэ. Нэһилиэнньэҕэ көмө барыта 14 млрд солкуобайга тэҥнэһэр.

Аграфена Кузьмина, «Саха сирэ».

0
0
Telegram Whatsapp