Айымньылаах үлэлээх аныгы кэм ыччаттарыттан биирдэстэрэ – Ньурба улууһун Хатыы нэһилиэгиттэн төрүттээх Андрей Васильев-Айастаан. Кини ырыа айааччы, ырыаһыт быһыытынан өрөспүүбүлүкэҕэ биир биллэр-көстөр эдэр талаан буоларын таһынан, оҕолору ырыа кэрэ эйгэтигэр ис сүрэҕиттэн бэриниилээхтик уһуйар педагог.
Ол курдук, Дьокуускай куорат кытыытыгар Чочур Мыраан анныгар, Ытык Күөл үрдүгэр кэрэ айылҕалаах, сибиэһэй салгыннаах бэс чагда быыһыгар турар “М. Н. Донская аатынан доруобуйаларынан хааччахтаах дьоҥҥо идэ биэрэр уонна туруктарын чөлүгэр түһэрэр Өрөспүүбүлүкэтээҕи тиэхиньикум интэринээккэ» устудьуоннары күннэтэ ырыаҕа дьарыктыыр.
Киһи — айылҕа оҕото
««Киһи — айылҕа оҕото, айылҕа — киһи дьиэтэ» диэн биһиги өбүгэлэрбит мээнэҕэ эппэтэхтэрэ буолуо дии саныыбын. Тиэхиньикуммут кэпсээҥҥэ киирбит кэрэ айылҕалаах, сахалыы төрүт илгэ тыын олохсуйбут дьоһуннаахай сиргэ, доруобуйаларынан хааччахтаах оҕолор үөрэнэллэригэр уонна социальнай адаптацияны ааһалларыгар олус табыгастаах миэстэҕэ турар. Манна үөрэнэ кэлэн баран, оҕолор өйдүүн-санаалыын, көрөрдүүн-истэрдиин тосту уларыйаллар диэххэ сөп. Манна, оҕо дьоҕурун аһан арыйыы, сайыннарыы ньымаларын олоххо киллэрэр төрүт үгэстэр күүскэ ыытыллаллар. Ол курдук, айылҕаҕа таптал, айылҕаны ийэ курдук ытыктааһын, харыстааһын, өбүгэ үгэстэрин, сиэри-туому тутуһуу үөрүйэхтэрин, сатабылларын куруук кэпсии, сырдата сылдьаллар уонна араас хайысхаларынан куруһуоктар тэтимнээхтик ыытыллаллар. Устудьуоннарым сайдалларын туһугар ис сүрэхпиттэн үлэлии-хамсыы сылдьарбыттан астынабын, үөрэбин уонна кинилэринэн киэн туттабын. Бу буолар — оҕолор истэригэр илдьэ сылдьыбыт айыыларын тыына (дух творчества) көҥүл тыллыыта, арыллыыта. Ол курдук, тулалыыр кэрэ айылҕабыт уонна сахалыы алтыһыыбыт көмөтүнэн оҕолорбут сахалыы тыыны иҥэринэн үүнэллэр, сайдаллар. Бу курдук үөрэнээччилэр айыы киһитэ буолан киһитийэн, сайдан олоххо, кэрэҕэ тардыһыылара күүһүрэр, сөбүлүүр идэлэригэр үөрэнэн, сайдан, норуоттарыгар туһалаах исписэлиис, биллиилээх ырыаһыт, блогер, спортсмен уо. д.а. буола үүнэллэр-сайдаллар», — диир Андрей.
Муусука — көннөрү ускуустуба эрэ буолбатах
Эдэр педагог сүрүн болҕомтотун, бастатан туран, оҕо духуобунай, айар-тутар уонна интеллектуальнай дьоҕуругар уурар. Кини бу умсулҕаннаах, тапталлаах үлэтигэр хас биирдии оҕо талааннаах, оттон улахан дьон ол талаан арыллар усулуобуйатын тэрийиэхтээх диэн санаанан салайтарар.
“Доруобуйаларынан хааччахтаах ыччаттарга ис кыахтарын арыйарга, талааннарын таһаарарга, бэйэҕэ эрэли угарга көмөлөһүү – бу мин аналым, талбыт суолум буолар эбит”.
Андрей Аркадьевич дьарыктыыр устудьуоннарыгар сөптөөх бырайыактары туһанан киһини үрдүккэ көтүтэр, саҥаҕа ыҥырар, санааны күүһүрдэр кэрэ иэйиини иҥэрэргэ дьулуһуута — кини үөрэтэр-иитэр ураты ньыматынан буолар. Ол туһунан санаатын маннык үллэстэр:
— Миэхэ манна үлэлиирим — идэм эрэ буолбакка, таптыыр, айар дьиҥнээх бэйэм эйгэм. Хас биирдии күн миэхэ күндү диэбит курдук, устудьуоннарым ырыаҕа дьоҕурдарын арыйалларыгар уонна айар үлэ үөрүүтүн билэллэригэр бары кыаллары оҥорорго, кинилэргэ көмөлөһөргө дьулуһабын. Муусука — к?????? ?????????? ??? ?????????. ??????? ???өннөрү ускуустуба эрэ буолбатах. Муусука киһини киэргэтэр, сайыннарар, ону ааһан киһини эмтиир, санаатын өрө көтөҕөр күүстээх. Бу доруобуйаларынан хааччахтаах устудьуоннарга көннөрү дьарык эрэ буолбатах, дьиҥнээх бэйэни сайыннарар суол буолар диибин. Тус бэйэм бу хайысхаҕа үлэлээн-хамсаан, идэбин таба тайаммыппар уонна ханнык баҕарар уустук түгэннэргэ даҕаны сырдыкка, кэрэҕэ уонна кыайыыга миэстэ баарыгар итэҕэйдим. Ол сиэринэн баҕалаах устудьуоннары ырыаҕа дьоҕурдарын сайыннарыыны сыал-сорук ылынан үлэлиирбэр бүтүн дууһабын уурабын диэххэ сөп.
Муусука эмтиир
— Биир сүрүн бырайыагым — вокалотерапия. Бырайыагым оҕолорго куолаһы сайыннарарга эрэ буолбакка, бэйэлэригэр эрэллээх уонна бигэ тирэхтээх буолууларыгар көмөлөһөр ньыма. Бу көмөтүнэн устудьуоннарым муусука алыптаах дорҕоонноругар уйдаран, айар дьоҕурдара арыллан, олоххо көрүүлэрэ биллэ сайдан-тупсан, бэйэлэригэр эрэллэрэ бөҕөргөөн барарын көрөртөн ордук үчүгэй суох дии саныыбын.
Үлэм өссө биир улахан хайысхатынан устудьуоннары гитараҕа үөрэтии буолар. Манна үөрэнээччи муусуканы болҕойон, кэрэхсээн, ырыа ис хоһоонун өйдөөн истэргэ үөрэнэр. Мусукаалынай айымньыны сэргээн истэр, муусука тиэрдэр иэйиитин-санаатын өйдүүр, уобарастарын уустаан-ураннаан кэпсиир, ону таһынан, мусукаалынай үстүрүмүөн арааһын билсэр, үстүрүмүөн ис тутулун, хайдах оонньонорун билэ үөрэнэр. Маны арааран өйдүүр буоллаҕына, устудьуон мусукаалынай айымньыны истииттэн толору дуоһуйууну ылар, бу эйгэҕэ бэриниилээх, өссө элбэх ситиһиилээх буолар. Устудьуоннарым араас таһымнаах ырыа күрэхтэригэр, бэстибээллэргэ үөрэ-көтө кыттаннар элбэх ситиһиилэнэллэриттэн, билиилэрэ-көрүүлэрэ хаҥыырыттан үөрэбин. Доруобуйаларынан хааччахтаах ыччаттарга ис кыахтарын арыйарга, талааннарын таһаарарга, бэйэҕэ эрэли угарга көмөлөһүү — бу мин аналым, талбыт суолум буолар эбит дии саныыбын. Устудьуоннарбын кытта биир долгуҥҥа үлэлии-хамсыы сылдьыым — сүрэхпэр, дууһабар өрө көтөҕүллүүнү аҕалар, олохпор хаһан да хатыламмат, олус суолталаах кэрдиис кэмим.
Ситиһиилэр, кыайыылар…
Андрей Васильев‑Айастаан үөрэнээччи дьарыкка кэлиэн иннинээҕи өйүн-санаатын, иэйиитин, ис кыаҕын уонна дьоҕурун уһугуннаран, салгыы сайдарыгар көмөлөһүүнү сүрдээх эппиэтинэстээх уонна сыралаах үлэнэн ааҕар. Устудьуоннар араас таһымнаах ырыа күрэхтэригэр, бэстибээллэргэ кыттыыларын түмүгэр кыайыылаах, лауреат, дипломант аатын сүгэн, үөрүү өрөгөйүн билиилэрэ — учууталга туспа улахан дьол уонна үөрүү.
Кыайыылартан сорохторун ахтан аастахха, холобур, Оппудонов Александр «Вокал» хайысхаҕа «Сэгэриэм» ырыанан — «Норуоттар доҕордоһуулара — Арассыыйа биир кэлимэ» норуоттар икки ардыларынааҕы бэстибээл I истиэпэннээх лауреата, Валерий Маччатыров — “Ай, ыллас бииргэ!” өрөспүүбүлүкэтээҕи күрэх I истиэпэннээх лауреата, «Уоланнар» ансамбль — «Студенческая весна» өрөспүүбүлүкэтээҕи күрэх I истиэпэннээх лауреата, Устинов Гаврил — “Ай, ыллас!” күрэх II истиэпэннээх лауреата, “Студенческая весна” өрөспүүбүлүкэтээҕи күрэх, AdiIimpix I истиэпэннээх лауреата, Кирилл Налыйдыров “Две звезды” күрэх I истиэпэннээх лауреата буолбуттара.
Устудьуоннарын ситиһиилэриттэн кынаттанар Андрей Васильев‑Айастаан ыччаты кэрэ эйгэтигэр уһуйар умсулҕаннаах айар үлэтин үгэнигэр сылдьар. Эдэр учууталга, уһуйааччыга ситиһиилэри баҕарыаҕыҥ!
Елена Иванова,
суруналыыс.
ХААРТЫСКАЛАР: АНДРЕЙ ВАСИЛЬЕВ УОННА АНАСТАСИЯ ТИМОФЕЕВА ТҮҺЭРИИЛЭРЭ.