Күһүн алыптаах көмүс дуйунан сири-дойдуну өлгөмнүк күндүлээн турар кэмэ. Кэрэ көстүүтүнэн иэйиини уһугуннарар, дууһа кылын таарыйар, сүрэхтэри холбуур ураты кэм.
Бу сыл дьыл бэйэтэ да уһаан, хойукка диэри сып-сылаас ылааҥы күннэр турбуттара. Киһи эрэ сүргэтэ көтөҕүллүөх, ардаҕа суох, чаҕылхай күннээх күһүн. Күнүскүтэ балаҕан ыйыныы, дьахтар быттанар сылааһынан үөрдэр, киэһэтин тоҥоруу түһэ илик буолан, сымнаҕас сөрүүнүнэн угуттуур хойукку күһүн.
Үөрэх сыла саҕаланан куорат иһэ эдэр ыччатынан, оҕолорунан туолан турара. Устудьуоннар олорор сирдэрэ быһаарыллан, оннуларын булбут кэмнэрэ. Үөрэхтэрин кэннэ куорат киин уулуссатынан күргүөмүнэн хаамсыы, күлсүү-салсыы. Эдэр сүрэхтэр эрчимнээхтик тэбэллэриттэн кыра куорат биир кэм өрө оргуйан олороро. Ыччат мустар сирэ болуоссаттар, киин уулусса, сынньалаҥ паарката этэ. Киин уулуссалар устун кыргыттар тоҥолохторуттан тутуһан, уолаттар үөрүнэн сылдьан,төттөрү-таары хаамсаллара. Онтон атын дьарык суох да этэ.
Эдэркээн Ленаҕа олоҕун суолугар бу күһүн ураты буолбута. Бу дьыл кэмин курдук кылгас, көмүс күһүн дьэрэкээн күлүмүнүү иэйии эгэлгэтин күөдьүтэн, кыыс олоҕор бэлиэ суолу хааларбыт уолунаан билсибит күндү кэмэ. Сашалыын бииргэ үөрэнэр дьүөгэтэ Саргы төрөөбүт күнүгэр билсибиттэрэ. Дьүөгэтэ алтынньы ыйга төрөөбүт күннээх буолан, бу күн кыргыттар муста түһэн бэлиэтиир биир сэргэх күннэрэ.
Лена дьонуттан тэйбитэ иккис сылыгар барбыта. Дьиэтиттэн тэлэһийэн, төрөппүттэрин хонтуруолуттан тахсан, устудьуон көҥүл олоҕун билэн сылдьара. Оччотооҕу ыччат бары да дьылҕалара тугу бэлэмнээбитинэн, ким хайдах сатыырынан олохторун суолун солоно сылдьаллара.Төһө да улахан киһилии сананнар олоххо бэлэмэ суоҕа, дьон майгытыгар истиҥэр, албыныгар быһаарсыбат этэ. Оҕолуу кэнэн санаата ааһа илигэ. Киһи киһиэхэ ыарыылаахтык дьайыан сөбүн толкуйдаабат да этэ. Эгэ ыал буолар, кэргэн тахсар санаа, быстах да киирэн ааспата. Биир кэм туора киһи омос көрдөҕүнэ, солуута суохтан күлэрэ-салара, кыраттан даҕаны үөрэрэ-көтөрө, дьоллоноро, улахан кыһалҕата үөрэҕэ буолара.
Дьүөгэтэ Саргы төрөөбүт күнүн бэлиэтиир бырааһынньыгын нэдиэлэ инниттэн күүппүтэ. Буолар күнэ тигинээн кэлбитигэр хара сарсыардаттан сүргэтэ олус көтөҕүллэн сылдьыбыта. Дьылҕата киниэхэ тугу эрэ бэлэмнээн турар курдуга, тоҕотун бэйэтэ да быһаарар кыаҕа суох дьикти турук.
Саргы төрөөбүт күнүн дьүөгэ кыргыттарын устудьуоннар олорор уопсайдарыгар хоһугар ыҥыран, бэрт сэргэхтик бэлиэтээтилэр, киэһэ бары бииргэ хомунан пааркаҕа дискотекаҕа бардылар. Паарка иһэ толору ыччат мустубут: манна-итиннэ биир-биир бөлөх чөмөхтөһөн тураннар тугу эрэ кэпсэтэллэр, улаханнык күлсэллэр, бэйэ-бэйэлэрин дьээбэлэһэллэр. Бары олус маанылар, эдэрдэр, кэрэлэр. Кыһалҕа кыһарыйбатах, түбүк түбүгүрдүбэтэх, баар да эбит буоллаҕына барыта умнуллубут.
Сүргэлэрэ көтөҕүллүбүт кыргыттар ыраахтан дьон болҕомтотун тартылар. Дискотека буолар былассааккатыгар харчыларын төлөөн киирдилэр, төгүрүктүү туран үҥкүү тэтимигэр кыттыһан хамсаммытынан бардылар. Күннээҕи кыһалҕа, сирдээҕи түбүк умнулунна…
Кыргыттар эрчимнээх туруктара хара маҥнайгыттан атыттар болҕомтолорун тардан барбыта. Кругтарыгар билэр-билбэт оҕолоро биир-биир эбиллэн испиттэрэ. Лена үҥкүүлүү сылдьан, билэр уолаттара кинилэргэ кыттыспыттарын көрдө, уолаттар харахтара өрө турбут, кими эрэ дьээбэлээри дуу, иэс баайсаары дуу санаммыттара сирэйдэриттэн-харахтарыттан билиннэ. Үҥкүүлээн тэйэрин быыһыгар кимиэхэ баайсалларын көрөөрү кинилэри кэтээтэ. Онто баара эмиэ кинилэр кругтарыгар кыттыспыт икки уолтан биирдэстэрин икки өттүттэн хаайан,санныларынан кимэн киирэн кругтан таһаардылар, ханна эрэ тэйиччи илтилэр. Лена музыка тэтимигэр хамсанарын быыһыгар илдьэ барбыт уолларын табаарыһа тоҕо кыттыспатын, тохтоппотун өйдөөбөккө уол диэки көрдө. Онуоха анараа уол табаарыһа доҕорун өрүһүйэр санаата суох, кинилэр быһаарсыыларыгар кыттыспатын биллэрэн кругтан тахсыбакка үҥкүүлүү сырытта. Лена тута хараҕа уолга хатанна, уолу хараҕынан хайҕыы көрдө. Бэйэтин таһаатыгар олус барсардык хамсанар диэн санаа күлүм гынна. Ол туран харахтарынан уун-утары көрсө түстүлэр, бэйэ-бэйэлэригэр мичээрдэстилэр. Били табаарыстара санныларынан күөйэн таһаарбыт уолларыттан санаата, бу кини утары үҥкүүлүү турар уолга буола түстэ. Уолу хараҕынан хайҕыы көрдө, сүрэҕинэн сөбүлүү санаата, билсиһиэн баҕарда. Дискотека бүтүөр диэри биир кругка үҥкүүлээтилэр. Ленаҕа хараҕынан эрэ хайҕаһыы буолбакка, туох эрэ истиҥ иэйии уһугунна. Улам-улам сирдээҕи олохтон тэйдэр тэйэн, тула ким да баарыгар наадыйбат буолла. Үҥкүү былассааккатыгар музыка киниэхэ эрэ анаан тыаһыыр курдук. Бу түгэҥҥэ Лена уонна билбэт уола эрэ баар курдуктар, дөрүн-дөрүн утары көрсөллөр, харахтарынан кэпсэтэллэр, мичээрдэһэллэр. Дискотеканы түмүктүүр бытаан музыка тыаһаабытыгар уол чугаһаан, кининиыҥырыан олус баҕарда. Уһуннук кэтэһиннэрбэккэ уол Ленаныүҥкүүгэ ыҥырда. Кыыс синньигэс биилиттэн үөрүйэхтик кууһан ылла, бэйэтигэр ыксары тарта. Утарсар да кыах биэрбэккэ хам кууста, Лена ама онно утарсыа этэ дуо, иһигэр баҕарбыт санаата туолан, сөбүлүү көрбүт уолун кытта билсэр кыах баар буолбутуттан олус дьоллонно, истиҥ иэйиигэ куустарда. Уоллаах кыыс бу иннинэ ыраахтан харахтарынан кэпсэппит буоллахтарына, илэ билсэр кыахтаннылар. Дискотека бүтэрэ кэлбитигэр эрэ биирдэ Лена кыргыттарын хараҕынан көрдөөтө. Кыргыттарыттан хоско бииргэ олорор кыыһа Вера эрэ баар эбит, атыттара ханна барбыттарын сураспата даҕаны. Иккис дьиэлэрэ оҥостубут уопсайдарыгар бараары паарка устун тиэтэйбэккэ, дискотекаттан санааларын үллэстэ-үллэстэ, тарҕаһан эрэр ыччат бөлөҕүн кытта хаамсан истилэр. Сүүһүнэн ыччат долгунун устун тэҥҥэ устан истилэр. Дьүөгэтин кытта тоҥолохторуттан тутуһаниһэн, Лена билсибит уолун Саша туһунан, атын дьон истиэ диэбиттии, сибигинэйэ быластаан кэпсии истэ. Дьүөгэтэ Вера кыыс уолу олус сөбүлээбитин сэрэйдэ. Эмискэ кыргыттар икки өттүлэриттэн били билсибит уола Саша, табаарыһынаан ситэн кэллилэр. Оо, онно Лена иһигэр олус да үөрэ санаата, кыыс чараас сүрэҕэ толугуруу мөҕүстэ, иэдэһэ итийдэ, ону аргыстарыгар биллэрбэт буола сатаата, үөрүүтүн дьүөгэтигэр биллэрэн илиитин кумаахтаата. Дьүөгэтэ өйдөөтө быһыылаах, утары хардарда. Били билэр уолаттара үҥкүү кругуттан күөйэн таһаарбыт табаарыһа Кеша диэнин биллилэр. Сап-саҕаттан саҕалаан, харахтара тугу көрбүтүн ырытыһан, суолтата суоҕу күө-дьаа кэпсэтэ-кэпсэтэ “Доҕордоһуу” болуоссатыгар биирдэ баар буола түстүлэр. Кыргыттар уопсайдара чугаһаабытын билэн дуу, өссө да уһуннук кэпсэтэ түһүөх баҕалара баһыйан дуу, ким да тыл көтөхпөтөҕүн үрдүнэн, атахтара тыйаатыр иннигэр сирдээн киллэрдэ. Лена дьолугар Верата ыксаппата, барыахха диэбэтэ. Хата, араастаан дьээбэлэнэн, күө-дьаа кэпсэтэн олус бэһиэлэйдик турдулар. Уопсайдара сабыллар бириэмэтэ аһара барбытын билбэтилэр да, аахайбатылар да. Түүн наһаа ыраатаары гыммытыгар, уолаттар эмиэ дьиэлэригэр тиийиэхтээхтэрин өйдөөн, кыргыттар “салҕыы хаамыаххайыҥ” диэн тыл көтөхтүлэр. Уопсай дьиэлэрэ көстөр буолбутун кэннэ, Лена Сашалыын доҕотторуттан хааллылар. Иннилэригэр Вералаах Кеша күлсэ-күлсэ тугу эрэ кэпсэтэр саҥалара тэйдэр-тэйэн истэ, кинилэр хаамаллара түргээтээтэ дуу, Леналаах хардыылара бытаарда дуу. Барыта эрдэттэн сүбэлэһиитэ суох оҥоһуллан истэ. Аан аттыгар мустан баран, бэйэ-бэйэлэрин кытта быраһаайдаһан, үтүө киэһэни бииргэ атаарбыттарын хардарыта махтансан баран тарҕастылар. Ким да, кимиэхэ да, тугу да эрэннэрбэтэ, көрсүөх да, билсиэх да буолбатылар. Кыргыттар хосторугар киирэн хомунан, суунан-тараанан, утуйардыы оҥостон сытан эрэ баран бүгүҥҥү киэһэлэрин кэпсэтэ сыттылар. Лена ол түүн хойукка диэри кыайан утуйбакка сытта, саҥа билсибит уола Сашаны кытта өссө көрсүөн баҕарарын өйдөөтө. Ол быыһыгар билэр уолаттарын сарсын көрсө эрэ түстэр, Кешаны тоҕо сүгүннээбэтэхтэрин кытаанахтык ыйытыам дии сытта. Уонна эмиэ санаата Сашаҕа эргилиннэ. Уопсай иһэ уу-чуумпу, бириэмэ лаппа ырааппыт быһыылаах, көрүдүөргэ ким да хаамсыбат. Бу бэйэни иһиллэнэр чуумпуга кинилиин бытаан үҥкүүгэ тыаһаабыт мелодията кулгааҕар иһилиннэ, Кини уонна бу мелодия биир ситимнээх буолан хааллылар. “Өссө көрсүбүт киһи-ии” дии саныы сытан кыыс утуйан хаалла. Ама да эдэр киһи эрчимнээх буолбутун иһин сылаа таайда, утуйар уу кытаанахтык баттаата.
Сарсыныгар үөрэҕин кэнниттэн уопсайыгар кэлэн, кыргыттарга кучуйсан, табахтыах санаата киирдэ. Табаҕын күлэ түспэтэҕинэ баҕа санааҥ туолуохтаах диэн билгэ баарын өйдөөн, биир үксүн таайаары табаҕы уопта. “Саша кэлиэ дуу?” диэн ыйытта, кырдьык-хордьук табаҕын күлэ түспэтэҕэр (ама, кистэлэҥ санаата туолуон баҕарыа суоҕа дуо, бэйэтэ да хайдах эрэ бэрт саталлаахтык тутунна, түспэтэр диэн кыһалынна ахан, мэктиэтигэр тыынын хаайда) иһигэр бэйэтиттэн-бэйэтэ сонньуйда, таһыгар “Һы!” диэн баран күлүн тэбээн кэбистэ.
Киэһэ хоһугар уруогун ааҕа олордоҕуна аанын тоҥсуйдулар, дьуһуурунай кыыс “Корнилова Лена, эйиэхэ кэллилэр” диэн илдьиттээтэ. “Ким буоллаҕай?” дии саныы-саныы аллара түстэ, ким да кэлбитэ тута көстүбэтэ. Үүт-үкчү кини курдук ааттаах куурсунан улахан кыыһы кытта мэлдьи бутуйан ыҥыраллара, бу сырыыга эмиэ бутуйдулар диэн иһигэр кыйахана санаата. Дьуһуурунай кыргыттартан “ханна баарый” диэн ыйытта. Кыргыттар бэйэ-бэйэлэрин билсэр буолан, бэрт дьээбэлээх харахтарынан түгэх түннүк диэки ыйан кэбистилэр. Түгэх түннүк көрүдүөр ортотугар таҕыстаххына эрэ толору көстөр, киирии саала ортотугар эрэ тиийэн баран, түннүк таһыгар бэҕэһээ билсибит уола көхсүнэн турарын тута биллэ. Санныгар улахан халлаан күөх спортивнай суумка тутуурдаах, кинини эрэ көрүөм дии санаабатах Лена бэрт соһуйбут куолаһынан “Саша” диэн ыйытар икки, ыҥырар икки аҥардаах саҥа таһаарбытыгар биирдэ эрэ уола хайыста. Оо, онно Лена үөрбүтүөн, долгуйан сүрэҕэ хам тутта, тарбахтара тымныйа түстэ. Долгуйбутун биллэримээри, туох да буолбатаҕыныы; “Хайыы сылдьаҕын?” диэбитин кулгааҕа эрэ истэн хаалла. Уол: “Эйиэхэ кэллим”, — диэн баран күлэнкэбистэ. Маны эрэ күүппэтэх кыыс тылыттан матта, туох да диэн кэпсэтиини салҕыырын билбэтэ. Төһө өр оннук утары көрсөн турбуттара буоллар, дьолго, хоһугар ыҥырар өй киирдэ. Дьуһуурунайдар олорор баахта хосторугар тиийэн суруттарда, кыргыттар докумуон көрдөөбүттэригэр уол хап-сабар пааспарын хостоон туттарда.
Хоһугар бииргэ олорор кыргыттара бааллара, уол киирбитигэр күө-дьаа көрүстүлэр, билистилэр, хата, кинилэр баар буолан кэпсэтии таҕыста. Лена кыргыттар уолу кытта кэпсэтэллэрин туораттан кэтээччи буолла, дьүөгэлэрэ уолу дьээбэлээтэхтэринэ саҥата суох мичээрдээн кэбиһэ олордо. Кыргыттара доппуруос аҥардаах кэпсэтиилэриттэн Саша куоракка олорорун, биир тэрилтэҕэ үлэлиирин, бу үлэтин кэнниттэн кэлбитин биллэ. Дьиҥэ Леналыын эт саастыылар эбит да тоҕо эрэ үөрэммэккэ үлэлиирин кыыс дьиктиргии иһиттэ. Лена санаатыгар ыччат бары үөрэниэхтээҕин курдук. Кыргыттара хайы-үйэ Сашаҕа саҥа аат толкуйдуу оҕустулар, Саша диэбэппит, Сатша буолаҕын диэн быһааран баран, араастаан саҥара-саҥара саһыгырастылар. Аны Лена Сашаны аһына санаата, дьүөгэлэрин дьээбэлээриттэн быыһыан баҕарда. Хата, уол бараары өгдөрүҥнээтэ, аан таһыгар уурбут суумкатын диэки көрүтэлээтэ. Кыыс аллараа атаарыам диэтэ, иккиэн түстүлэр. Саша кыргыттар бэтиэхэлэриттэн саллыбытын биллэрэн, күлэ-күлэ төбөтүн быһа илгиһиннэ. Лена саҥата суох күлэн эрэ кэбистэ, кыргыттарын билэрэ бэрт. Аллара түһэн туттарбыт докумуонун ылла, тахсан иһэн сарсын эмиэ баччаларга кэлиэм, күүтээр диэн баран, чочумча утары көрсөн турдулар. Харахтарынан мичээрдэһэнбаран, пакаалаһан таҕыста. Баахтаҕа кэлбитигэр билэр кыргыттара аймана түстүлэр, уол “красавчигын”, хантантөрүттээҕин, ханна пропискалааҕын кытары ким-хайа иннинэ билбиттэрин былдьаһа-тараһа кэпсээтилэр. Лена кистэлэҥ баҕа санаата туолбутун саныы-саныы олорор этээһигэр таҕыста. Көтүөн кыната суох, дьолугар уйдаран көтөр икки хаамар икки ардынан хоһугар киирдэ. Сүрэҕэ дьолунан туолан, бэл саҥатыттан матан, кыргыттарын да кытта кыайан кэпсэппэтэ. Оронугар сытан билигин буолан ааспыты өйүгэр эргитэ сытта, “сарсын кэлиэм”, хаһан сарсын буоларын кэтэспитинэн барда. Кыыс сүрэҕэр таптал уота күөдьүйбүтүн билбэккэ хаалла, ол уот кэлин сүрэҕин аймыаҕын, хаанынан ытатыаҕын, олоҕун устата оспот баас буолуоҕун сэрэйиэ баара дуо. Кини таптаата, кыыс килбик, нарын тапталынан. Оо, үргүппэтэх киһи бу кэрэ түгэни!
Сарсыныгар Саша эппит бириэмэтигэр кэлбитэ, бу сырыыга Ленаны кыргыттарынаан паарка бу сезон бүтэһик дискотекатыгар ыҥырда. Лена күнү быһа көрсөр чааһын кэтэспит киһи бэлэм этэ. Бэрт түргэнник хомунан таҕыстылар. Кыргыттара саҥаран көрө-көрө күлсэллэригэр, уолу дьээбэлииллэригэр наадыйбакка кэннилэриттэн хаамсан истилэр. Остановкаҕа ыччат толору, бары сезону сабар бүтэһик дискотекаҕа баран иһэллэр. Автобус өр кэтэһиннэрбэккэ, уһун күнү быһа сүүрэн сылайбыттыыиннилэригэр тохтоото, биир оннук аанын “чэ киириҥ” диэбиттии ыараханнык арыйда. Күө-дьаа буолан ыччат бөҕө биирдэ кутуллан киирдилэр. Ыга симиллибит автобуска кыргыттарын сүтэрдилэр, харахтарын далыгар көстүбэтилэр, арай хатаннык күлэн саһыгыраһалларын истэн, кинилэр күлэллэриттэн күллүлэр. Ол туран Саша кыыһы биилиттэн оргууй кууста. Кууста уонна ыыппата, иккиэн оннук тула баар күүрээҥҥэ наадыйбакка айаннарын тухары утары көрсөн турдулар. Бу уоллаах кыыс бастакы чугасыһыылара этэ. Оннук куустуспутунан автобус тохтообутугар таҕыстылар, кыргыттара эмиэ бааллар, кинилэр иннилэригэр түстүлэр. Сашалаах Лена хаамсан иһэн арааһы бары кэпсэттилэр: ким тугу сөбүлүүрүн, ханнык музыка истэрин. Саша дьиэтигэр элбэх кассеталааҕын, ону аҕалыах буолан эрэннэрдэ. Кыргыттарын бу сырыыга сүтэрэрдии сүтэрдилэр, онтон хомойуох быһыылара суох, бэйэлэрэ эрэ буолбуттарыттан хайалара да иһигэр үөрдэ. Дискотека бүтэ илигинэ пааркаттан таҕыстылар, уол кыыһы уопсайыгар атаарда. Өссө хаһан көрсөллөрүн кэпсэттилэр. Лена бастакы куурустар посвященияларыгар кинилэр кэнсиэр туруоруохтаахтарын, күн аайы онно бэлэмнэнэллэрин эттэ. Саша кыыһы өрөбүлгэ киинэҕэ ыҥырда, киинэ аатын эттэ да, өйүгэр туппата. Киинэҕэ буолбакка кини аттыгар буоларыттан олус үөрдэ.
Өрөбүл күн кыыс утуйан хаалла, ааны тоҥсуйбуттарыгар эрэ биирдэ уһуктан түҥ-таҥ түһэн хомунан таҕыста. Аллара Сашатабаарыһа Кешалыын кэлэн тураллара, эмиэ улахан суумкатын сүгэ сылдьарын бэлиэтии көрдө. Саҥа билсибит күннэриттэн Кешаны саҥа көрүстэ, үһүөн уопсайтан тахсан бардылар. Халлаан алтынньы ый бүтэһик күннэрэ диэтэххэ, билигин да сып-сылаас, киһи холкутук таһырдьа дьаарбайар. Саша табаарыһынаан кэпсэтэллэрин истэ-истэ, уолга ыкса сыстан сэргэстэһэ хаамсан истилэр. Уолаттар автовокзал аттыгар көрбүт улахан массыыналарын ырытыстылар, салҕыы Гагарин аатынан типография аттыгар турар мас дьиэлэри ааһан иһэн билэр уоллара олорорун кэпсээтилэр. Кинотеатрга киһи аҕыйах, тиэтэйбэккэ киирэн оннуларын буллулар, Лена киинэ ис хоһоонугар киирэ сатаабакка, уол аттыгар баарыттан дьоллонон олордо. Уоллаах кыыс илиилэриттэн сиэттиһэн олордулар, кыыс төбөтүнэн уол санныгар сытта. Саша сэрэнэн кыыс төбөтүн имэрийдэ, Лена ситэ хамматах уута таайан уол санныгар сытан нухарыйан ылла. Киинэ кэнниттэн Кешалыын кыыһы уопсайыгар атаардылар.Кыыс уопсайыгар киирээри туран, үнүргүттэн соһо сылдьар суумкатыгар туох баарый диэн дьээбэлэнэн ыйытта. Онуоха Саша дьарыктанар таҥаһын укта сылдьарын, билигин дьарыгар барарын эттэ. Лена онно эрэ билбитэ уол дьарыктанарын, иһигэр хайҕыы санаата.
Бастакы куурустарга анаан туруорбут кэнсиэртэрэ тиҥинээнкэллэ. Лена пародияҕа кыттыахтаах, онтукатыттан кыбыстан Сашаны кэлээйэххин диэбитэ. Арай гримеркаҕа пародиялыыр таҥастарын таҥнан, кырааскаланан тахсалларын кэтэһэн олордохторуна, “красавчигын кэлбит” диэн бииргэ үөрэнэр кыыһа сибис гынна. Конферансье нүөмэрдэрин биллэрбитигэр сыанаҕа таҕыстылар. Хараҕынан Сашатын залга көрдөөтө, аан кытыытыгар бастакы эрээккэ соҕотох олорорун көрдө. Кини иннигэр бэйэтигэр эрэллээх, эт саастыылар эрээри киниттэн быдан сиппит-хоппут өйдөөх-санаалаах эдэр киһи олорорун көрөн кыыс сүрэҕэ бүтэһиктээхтии уулунна. Саша Ленаны хараҕыттан араарбакка көрөн, кыыһы кыбыһыннарда. Нүөмэрдэрин толороот, таҥаһын-сабын уларыттаат кыыс уолугар тиэтэйдэ, хайдах кыттыбыттарын кыбыстан ыйыппата, арай Сашата биир кэм хараҕынан үөрэр. Салҕыы кэнсиэри тэҥҥэ көрдүлэр. Кэнсиэр бүппүтүн кэннэ түмүк тылы факультет салалтата, преподавателлэрэ ыллылар, нүөмэрдэри хайҕаатылар, Леналаах пародиялара бэрт сэргэҕин, олус хаачыстыбалаахтык толорбуттарын бэлиэтээтилэр. Кыыс хайҕанан уонна Сашата кэлбитигэр олус үөрэн бу күн көтүөн кыната суох сырытта, бүгүҥҥү күн олоҕун биир саамай дьоллоох күнэ буолла.
Биир кэлиитигэр уол аҕалыах буолан эрэннэрбит кассеталарын пакет муҥунан аҕалла: “Бу аҥара, дьиэбэр өссө баар”, — диэтэ. Лена сөбүлээн истэр ырыатын булан холбоото. Саша тарбаҕыттан кэтэ сылдьар үрүҥ көмүс печаткатын уһулан кыыска туттарда, Лена печаткаҕа уол инициаллара баарын көрдө уонна уолга төттөрү уунна. Онуоха Саша: “Эйиэхэ буоллун, илдьэ сырыт”, — диэтэ. Кыыс именной биһилэҕин диэн утарсан көрдө, уол ылбат санаалааҕын биллэрэн кыыс илиитигэр уурда уонна ытыһын хам баттаата. Бу омос көрдөххө суолтата суох хардыы, кыыска элбэҕи эттэ, күндү малын эрэннэ диэн өйдөөтө.
Устудьуоннар ортолоругар “Лицей” бөлөх кэнсиэрин туһунан кэпсэтии элбээтэ. Ыччаттар үөрэхтэн атыны кэпсэтэр сонуннара ол буолла: ким барааччы аргыс көрдөөтө, ким ымсыыра хаалла, ким төрүт да сэргээбэтэ. Леналаах хоско бииргэ олорор кыыстара Марина суруналыыстыка салаатыгар үөрэнэрэ, сонуну итиилии киниттэн билэ олороллоро. Ол онон хаалыа эбитэ буолуо, өскөтүн Саша биир үтүө күн Ленаны бу тэрээһиҥҥэ ыҥырбатаҕа буоллар. Олус соһуччу билеттэри туттаран кыыһы долгуппута, уол ол күн доҕорун үөрдэр түгэн үүммүтүттэн сүргэтэ көтөҕүллүбүтүн кыыс бэлиэтии көрбүтэ.
Бу күнү олус дьоллоохтук атаарбыттара, Дыбарыас киэҥэ бэрт буолан дуу, киһи аҕыйах эбитэ дуу ыга симсии суох этэ. Олус холкутук кэнсиэри көрбүттэрэ, сынньаммыттара, бииргэ буолбуттара, икки таптаһар сүрэххэ онтон ордук туох баар буолуой. Кинилэр билсибит дьыл кэмин, күһүн туһунан ырыаларын саамай кэтэспиттэрэ, тэҥҥэ ылласпыттара. Бу икки бэйэ-бэйэлэригэр тардыһар сүрэхтэр биир кистэлэҥнэрэ этэ. Лена Сашана кыыс нарын тапталынан ис сүрэҕиттэн истиҥник таптаабыта, онтон Саша сыһыаныгар тоҕо эрэ бүтэйдии эрэнэрэ. Оннук да буолуон сөбө, Саша бастакынан хардыы оҥорботоҕо буоллар бу сыһыан саҕаланыа суох этэ, кыыс уйан дууһатыгар кимэн киирбэтэҕэ буоллар таптал уота күөдьүйүө суох этэ. Онтон субу түгэҥҥэ Лена Сашаны таптаата, олус күүскэ таптаата! Кинилэр мэлдьи бииргэ буолуохтара дуу, быстах дьолго тигистэ дуу, бу туһунан кыыс төбөтүгэр кыырпах да санаа киирбэтэҕэ. Эрэммитэ оччо, бэриммитэ бүтүннүү.
Кэнсиэр ааспыта хас да хонук кэнниттэн Маринка күүһүнэн кэриэтэ Сашалаах Ленаны Сайсарыга олорор аймахтарыгар аргыс оҥостон илдьэ барбыта. “Елочка” маҕаһыын аттыгар икки этээстээх мас дьиэлэргэ олорор аймахтарыгар кыыс киирэн хаалла, Леналаах манна кэтэһиэхпит диэн таһырдьа хааллылар. Кэтэһэ таарыйа хаһан да үктэммэтэх оройуонун иһинэн дьиэлэр быыстарынан улахан уулуссаны, ол нөҥүө тыа хаһаайыстыбатын институтун ыраахтан көрдүлэр. Барыта мас дьиэлэр быыстарыгар туран, уоллаах кыыс ким тугу санаабытын таһыгар таһаарбатахтара. Арай Лена куорат бу оройуона наһаа былыргытын, хаһан эмит бу миэстэҕэ саҥа кыраһыабай дьиэлэр баар буолуохтарын уолга быктарбыта. Аны уонча сылынан кэлэн көрүөххэ баар эбит диэн күлсүбүттэрэ.
Саша кыыс олорор уопсайыгар элбэхтэ кэлэр буолбута. Леналыын биир этээскэ аймахтара олорорун соһуччу көрсөн билбитэ. Аймаҕын кэргэнэ Ленаны дьоҥҥо кийииппит диэн этэрин хаста да истибитэ, “кийиит” диэн тылтан сирэйэ кытара түһэрэ, кыбыстан сиргэ тимирэ сыһара.
Кэлэр үөрэх нэдиэлэтигэр Лена иллэҥэ суох буоларын эттэ, элбэх коспект мунньуллан, үөрэх кэнниттэн киэһэ хойукка диэри Пушкинка библиотекатыгар олоруохтаах. Саша хаһыс этээскэ баар буоларын ыйытта, Лена аны онно кэлэҕин дуо диэн соһуйан ыйытта, уол күлэн кэбистэ.
Лена үөрэҕэр умса түстэ, туохха да аралдьыйбакка мунньуллубут конспектарын оҥоро библиотекаҕа эрэ сылдьар сыал туруорунна. Сашатын көрсүөн баҕарар санаата ханна барыай, аҕынна даҕаны. Дьиҥэ көрсүбэтэхтэрэ да аҕыйах күн буолла, санаатыгар кэтэһэр даҕаны, үөрэҕин ситиһиэн баҕарара баһыйар. Сарсыарда үөрэх, эбиэт кэннэ библиотекаҕа олордо. Краеведческай саалатыгар түннүк аттыгар олорон күһүҥҥү куораты кэтии-кэтии кэнспиэктэрин суруна олордо. Түннүк нөҥүө “Туймаада” маҕаһыын көстөр, ол утары дьиэ биир истиэнэтин тилэри реклама иилбиттэрин хас биирдии суругун аахта. Хаһан да киниэхэ кэлиэ суох пенсионнай саас туһунан реклама буолла, сааһырыы боруогун тэҥҥэ үктээбит кэргэнниилэр күһүҥҥү айылҕаҕа ыскамыайкаҕа олорор хаартыскаларын сыныйан көрдө. Таптаһар сүрэхтэр тэҥҥэ кырдьаллара улахан дьол буолуо диэн саныы олордоҕуна, кэннигэр билэр куолаһа “Лена” диэн ыҥырда. Кэннин хайыспыта Саша кэлэн турар эбит, эмиэ суумкатын санныгар иилиммит, мичээрдээбитинэн бу турар. Кыыс үөрүүтүттэн бэрт сымсатык утары сүүрэн таҕыста. Улаханнык саҥаран дьоҥҥо мэһэйдиэхпит дии санаан дуу, дьоллорун үргүтүмээри дуу илиилэриттэн тутуһан туран сибигинэйэн кэпсэттилэр. Кыыс бүтэ иликпин диэбитигэр, уол ыксаама, мин манна кэтэһиэм диэн ханна олоруоҕун ыйан көрдөрдө. Лена уолу кэтэһиннэрэ олоруо дуо, үлэлии олорбут остуолугар баар буола түстэ. Түргэн үлүгэрдик малын хомунна, ылбыт кинигэлэрин туттара оҕуста. Саалга чаһы ыраатан бэйэтэ да киһи аҕыйах этэ, бииргэ үөрэнэр кыыһыгар ааһан иһэн “мин бардым” диэт, көрүдүөргэ ыстанна, анарааҥҥыта кыыс туохтан өрүкүйбүтүн, хойукка диэри үлэлиир санаалааҕын, аргыстаһыах буолбутун туох уларыта охсубутун өйдөөбөтө, сүүһүн аннынан кэнниттэн көрөн эрэ хаалла.
Лена гардеробтан таҥаһын ылла, уол кэтэригэр көмөлөстө. Таҥнарын быыһыгар күннээҕи сонуннарын үллэстэ турдулар, сиэттиспитинэн библиотекаттан тахсан бардылар. Баран иһэн уол маҕаһыыҥҥа киириэххэ диэн “Туймаадаҕа” киирдилэр. Кыыс ордук харчыта суох буолан, маҕаһыыҥҥа киирбиттэрин улаханнык сэҥээрбэтэ. Саша тугу ыларын чопчу билэр буолан, ол отделга бардылар. Кыыска манна тур, мин антах баран кэлиэм диэн уочаракка хаалларан, тугу ыларын этэн, харчытын туттаран баран барда. Уочарата кэлбитигэр Лена уол эппитин ылла. Саша кэлэн биири эрэ ыллыҥ дуо диэччи буолла, “бэйэҕэр тугу эмит ылыаххын” диэн баран күлэн кэбистэ. Лена ону сөбүлүү истибэтэ, “ити аата хайыырый” дии санаата, бэйэтин харчытынан эбитэ буоллар, ылыа этэ, киһи харчытынан тугу эппитин эрэ ыллаҕа. Ити санаатын таһыгар таһаарбата, ыйыппата. Арай өйүн түгэҕэр уол тургутан көрөрүн сэрэйэ санаата. Баран иһэн уол плов астыырын, онно тугу куттахха ордук минньигэс буоларын кэпсии истэ. Саша убайын аахха олорор эбит, убайа кэргэнинээн эдэр ыаллар, кини кэпсээниттэн бииргэ төрөөбүт уолаттар бары биир дьиэҕэ олороллорун биллэ. Ити курдук нэдиэлэттэн ордук, Лена проработкалара бүтүөр диэри, Саша үлэтин кэнниттэн кыыһы библиотекаҕа кэлэн уопсайыгар атаарар буолла. Биир күн уола кэпсэтэллэрин быыһыгар, эмискэ убайбын кытта билсиһиннэриэм диэбитин, кулгааҕын таһынан истэн кэбиспитэ, улаханнык суолталаабатаҕа, хаһан эрэ хойут буолуон курдук санаабыта. Онто өр кэтэһиннэрбэтэҕэ, сарсыныгар Лена библиотекаҕа аан таһыгар төгүрүк остуолга үлэлии олордоҕуна Саша биир уоллуун киирэн кэлбиттэрэ. Приветтэһэн баран “билсиһэн кэбис, убайым Витя диэбитэ”, кыыс кини иннигэр ачыкылаах, Сашаҕа майгынныыр эрээри уҥуоҕунан кыра уоллуун илии тутуста. Лена Витя иһинэн кырымахтаах түүлээх, тирии тастаах кулгаахтаах бэргэһэтигэр хараҕа хатанна, уол бэргэһэтиттэн күлүөх санаата кэллэ, туттунна. Оннук күлбүтүнэн илии тутустулар, дьоҥҥо мэһэйдээмээри сибигинэйэ быластаан кэпсэттилэр. Аҕыйах тылы бырахсаат, Саша убайынаан көрүдүөргэ таҕыстылар. Лена хомуна охсон, кинигэлэрин туттараат, көрүдүөргэ тахсыбыта Саша бэйэтэ эрэ олороро, “убайыҥ” диэн ыйыппытыгар, барда диэбитэ. Кыыс эмиэ Саша ити быһыытын өйдөөбөтө, “ити аата убайыгар “смотрины” оҥордо ду” дии санаата, хоһун кыргыттарыгар ити дьикти быһыытын кэпсээтэ.
Баран иһэн Саша мин дьиэбэр барыахпыт этэ диэн тыл көтөхтө, Лена “неет, нет, нет” диэн төбөтүн быһа илгистэ-илгистэ “куттанабын, кыбыстабын” диэтэ. Уол онуоха убайдаах саҥаһа эдэрдэрин, өйдүөхтэрин этэ сатаата: “Хоспор олоруохпут, музыка истиэхпит”, — диэтэ. Кыыс туох иһин сөбүлэспэтэ, Лена санаатыгар уол дьиэтигэр кийиит эрэ буолан киириэн сөбө. Онтон Лена сибилигин кэргэн тахсарын толкуйдаабат да этэ. Убайа Витя Лена туһунан туох сыана быһан барбытын арай Саша бэйэтэ эрэ билэн эрдэҕэ. Бу күн Саша эмиэ дьонун, үлэтин туһунан кэпсээн таҕыста.
Алтынньы ый бүтэһик күннэрэ, тымныы кыаҕын ыллар ылан испитэ, халлаан да тымныйан, үөрэхтэригэр да ыктаран уулуссаларга ыччат көстөрө аҕыйаабыта. Лена сайыны быһа сордообут бааһа бэргээн, онтун эмтэнэр түбүгэр түстэ, кыһалҕа суоҕар кыһалҕа, түбүк буолла. Быраас анаабыт эмтэринэн эмтэнэн ыарыытын иннин син ылла. Эмтэнэр кэмигэр Сашаны кытта көрсөрүн тохтоппута, нэдиэлэ курдук көрсүбэккэ сырытта. Түргэн соҕустук үтүөрэ охсон көрсүөн баҕарар баҕата баһыйан, быраас анаабытын барытын тутуста, бааһа да бэриннэ, үтүөрэргэ барда. Бүгүн Сашата кэлиэхтээх, көрсөр чааһын түргэтитээри хоһугар ону-маны гына сырытта. Суббуота күн буолан уопсай иһэ сэргэх, кыргыттар баттахтарын суунаары төттөрү-таары таас тута-тута хаамсаллар, ким эрэ баттаҕын эринээри плойка уларсыһар, көрүдүөр иһэ биир кэм өрө оргуйан олорор. Леналаах биир кыыстара дьонугар хоно барбыта, Вералыын иккиэн эрэ бааллар, ол иһин чуумпутук олорон кэпсэтэ-кэпсэтэ Сашаны кэтэстэ. Саша кэлэр бириэмэтиттэн хойутаабакка кэллэ, үлэтиттэн үргүлдьү кэлбит киһини туох баарынан чэйдэттэ. Онтон кураанахсыйбыт уопсай төрдүс этээһигэр тахсан көрүдүөр түгэҕэр куустуһан турдулар. Лена дуона суохтан өһүргэмммитэ буолан уоһун толлоруҥнатта, куттаабыта буолан киэр хайыһа сатаата. Саша күлэ-күлэ дьээбэлэммитэ сатамматаҕын уҕарыта сатаата. Кыыс сирэйин бэйэтин сирэйигэр чугаһатта, чочумча уун-утары көрсөн турдулар, уол аргыый аҕай, үргүтүөм диэбитти кыыс уоһугар уоһун даҕайда. Кыыс утарсыбата, уол сылаас тыына иэдэһигэр билиннэ, кыыс сүрэҕэ күүскэ тэптэ. Ол турдахтарына кинилэр чуумпуларын ким эрэ хаамар тыаһа ыһан кэбистэ. Таһырдьа тахсан хаамыахха дэстилэр, Сэргэлээх ортотугар турар сэргэлэр аттыларыгар Аҕа дойду сэриитигэр охтубут буойуттарга анаммыт мемориалга кэлэн, саллааттар араспаанньаларын аахтылар, бэйэлэрин биир араспаанньалаахтарын көрдөөтүлэр. 18-с куорпустан радионан ырыа холбообуттара иһиллэр. Саша билигин кэлиэм диэн баран уон ахсыс куорпус диэки сүүрэн хаалла, кыыс кэтэһэн сэргэлэр аттыларыгар турда. Уол уһуннук кэтэһиннэрбэтэ, кэнниттэн биллибэккэ кэлэн кыыһы кууһан ылла, кыыс уолга хайыста. Радиоҕа Майкл Джексон “You are not alone” таптал туһунан балладата холбонно уонна ыытааччы эдэр куолаһа “Это песня посвящается Лене от Саши” диэн биллэрдэ. Сэргэлээх иккитэ өссө биир таптаһар сүрэхтэр кистэлэҥнэрин арыйда. Уоллаах кыыс хайалара да биир да тылы саҥарбата, кыыс төбөтүн уол түөһүгэр уурда, Саша кыыс төбөтүттэн сыллаата. Бытаан музыкаҕа уйдаран иккиэн эрэ үҥкүүлүү турдулар. Элбэх тыласуох, барыта биллэр, кыыс сүрэҕэ уолга курдаттыы тардыһарын төрүөтэ таптал буоларын кыыс өйдөөтө. Өйдөөтө Сашаны күүскэ таптаабытын, кинитэ суох сүрэҕэр салгына тиийбэтин, саҥа көрсөр күнэ чуҥкугун. Хантан билиэ баарай бэрт сотору кэминэн бу ырыа тыллара туолуоҕун: Таптал уонна Соҕотохсуйуу, Соҕотохсуйуу уонна Эрэл. Таптыыр харах биирдэ тыйыс тымныынан хаарыйыан, соҕотохсуйуу сорун билиэн, быраһаайдаспакка да хаалларан барыаҕын. Ол ааспат ыарыыта кыыс олоҕор ыар аргыс, туолбат ыра санаа, кэлтэй кэтэһиибуолуоҕун. Ырыа бүппүтүн кэннэ радиоыытааччы ырыа кимиэхэ ананарын өссө төгүл хатылаан эттэ. Леналаах Саша салҕыы хаамтылар. Лена чугастыы уопсайга олорор Вика диэн дьүөгэтигэр барыахха диэн онно бардылар. Кини таптыыр уолун чугас дьүөгэтигэр билиһиннэриэн, санаатын истиэн баҕарбыта.Уопсайга киирбиттэрэ, Викалыын билэр уоллара кэлэн турарын кытта кэпсэттэ, эмиэ Викаҕа кэлбит: “Хаһыс да кэлээһиним, көрсүөн баҕарбат, ыҥыттардахха түспэт”, — диэн үҥсэргиирдии эттэ. Лена дьүөгэтэ Вика бу уоллуун доҕордоһуон баҕарар этэ. “Барыма, кэтэс, миэхэ түһүөҕэ”, — диэтэ. Дьуһуурунайдарга ким кэлбитин илдьиттээн ыҥыттарда. Өр буолбата, Вика оннугар хоско бииргэ олорор кыыһа түстэ: “Вика суох ээ, итии ууга буһан, балыыһаҕа киирбитэ”, — диэт, хайдах-туох буолбутун кэпсээтэ. Лена сонуну наһаа соһуйа иһиттэ, дьүөгэтин аһынна. Ханнык балыыһаҕа сытарын ыйытан баран, хайаан да бара сылдьыах буолла. Кэри-куру туттан уопсайтан тахсан бардылар. Саша санаата түспүт кыыһы уопсайыгар атаарда.
Лена сарсыныгар тэринэн, балыыһа ханна турарын ыйыталаһан-ыйыталаһан барбыта. Автобус атын өттүгэр олорсон бастакы күнүгэр кыайан тиийбэтэ, куорат хайа эрэ түгэҕэр, хаһан да сылдьыбатах саарбах оройуоҥҥа тиийэн хаалан куттанна даҕаны. Хоһугар кыыһыран-кыйаханан, тоҥон-хатан тиийдэ. Вера ыаллыы куорпустан эдьиийэ киирэн олороро. Лена киҥэ-нара холлон киирбититтэн күлүстүлэр. Баттаһа Сашата кэллэ, кыыс кэпсээнин истэн баран, алтыс оптуобус биир өттүгэр олорбуккун, ГРЭС диэки тиийбиккин диэн быһаарда. “Мин үлэлиир сирим диэки барбыккын”, — диэтэ.
Сарсыныгар автобуһугар сөпкө олорон дьүөгэтэ сытар балыыһатыгар тиийдэ. Ожоговай балыыһа амырыын сир, сытар ыарыһахтар үксэ иһэр-аһыыр, дьиэтэ-уота суох дьон эбит. Дьүөгэтэ барахсан кыыс кэлбитигэр наһаа үөрдэ, хоно хаал диэн көрдөстө, бииргэ палаатаҕа сытар ыарыһахтан: “Саарбах баҕайы чүөчэ, кинини манаан утуйбаппын даҕаны, малбын ылыа диэн куттанабын”, — диэн дьиксинэрин эттэ. Биир палааталааҕа отутун да туола илик эдэр дьахтар быһыылааҕа, аһыы утаҕы умсугуйан иһэрэ сааһыгар саас эбэрэ, кууран, уостан хаалбыт этэ-сиинэ арыгы эрэ астааҕын туоһулуура. Арыгыттан, табахтан кэһиэҕирбит куолаһа өссө кырытыннара. Арыгыһыт буолан төрөөбөттөр, арыгыһыт буолаллар. Кини да ким эрэ таптыыр оҕото, кыыһа буола сырыттаҕа. Арыгы абааһыта оннооҕор буолуохтары тэмтэритэн эрдэҕэ. Дьиҥэ, киһи куттанар киһитэ буолбатах дии саныы олордо.
Лена бүгүн Сашатынаан көрсүөх буолбута, дьүөгэтигэр ордук наадалааҕын өйдөөтө, Саша биир күн кэтэһэр ини дии санаата. Түүн утуйбата, уута кэлэн эрэйи көрдө, ыарыһахтар ыарыыларыттан ынчыктыылларын истэ олордо. Били дьүөгэтэ куттаммыт ыарыһаҕа түүнү быһа өрө мөхсөн таҕыста, түүн устата хаста да тура сырытта. Көрүдүөр уота палатаны сырдатар, быыс нөҥүө, ол сырдыгар тугу хамсанара күлүк буолан көстөр. Хата дьүөгэтэ барахсан кытаанахтык утуйда: “Утуй, сынньан, түргэнник үтүөрэн таҕыс, күндү дьүөгэм!”
Суббуота күн аҕыйах пааралаах буолан эрдэ кэлэн куорат баанньыгар сууна барардыы оҥоһунна. Баанньыкка барарын нэдиэлэни быһа бэлэмнэммитэ. Саҥа суунар тэрил атыыласпыта, баанньык кэннэ ыраас утуйар таҥаска утуйуом диэн барытын өтүүктээн, бэлэмнээн барбыта. Наһаа уһуннук хомуммута, туох эрэ бытаардар курдуга, бииртэн-биирэ итэҕэс буолан испитэ. Син хомунан бүтэн оптуобус остановкатыгар тахсыбыта. Ленин болуоссатыгар диэри айаннаабыта, онтон сатыы барыам диэн аргыый-аҕай хаама турбута. Күнүс буолан күннээх, күн сардаҥата сылааһынан сылаанньытар. Лена киэһэ Сашаны кытта көрсүөхтээҕин билэн сүрэҕэ сылаастык нүөлүйэр. Уол дьиэтигэр ыҥырдаҕына да сөбүлэһэрдии бэлэмин саныыр. Болуоссаттан чугаһаата, суолу туораары туран, наһаа билэр таҥаһыгар хараҕа биирдэ хатана түстэ. Эмиэ оннук туора суумкатын сүкпүт. Дьиктиргиэн быатыгар кини соҕотох буолбатах этэ, уһун хара сонноох кыыһы кытта сибэкки киоскатын таһыттан көрөллөр, тугу эрэ кэпсэтэ-кэпсэтэ күлсэллэр. Онтон “Атыы-эргиэн дьиэтигэр” киирэн хааллылар. Туораттан омос көрдөххө, Саша эдьиийинээн дуу, аймах кыыһынаан дуу сылдьар буолбатах этэ. Кыыс ыраахтан кинилэр икки ардыларыгар көннөрү кэпсэтии, аргыстаһыы буолбатаҕын, атын сыһыан баарын сэрэйбитэ. Сирэйгэ итии уунан ыстарбыттыы иэдэстэрэ биирдэ уот аһыйа түспүтэ, атаҕа сири билбэт буола ыараан хаалбыттара, ис-иһиттэн сап-салыбырас буолбута. Ыараабыт атахтарын соһон, суолун туораабыта. Сыыһа көрдүм дии санаан, маҕаһыыҥҥа батыһан киирдэ. Өссө уулуссаҕа туран көрбүтэ, кинилэр көмүс атыылыыр саалаҕа киирбиттэрин, ол иһин иһирдьэ киирээт, онно ааспыта, хараҕынан кинилэри көрдөөбүтэ. Саша Лена билбэт кыыһынаан витринаҕа көмүс оҥоһуктары көрө тураллара, тугу эрэ күлэ-күлэ кэпсэтэллэрэ. Чугаһаан баран Лена нэһиилэ ыган: “Саша!” – диэн ыҥырда. Хабарҕатын ким эрэ хам баттыырын курдук саҥата нэһиилэ таҕыста. Сашата Ленаны эрэ көрүөм дии санаабатаҕа, хайыһан баран сирэйэ биирдэ уларыйа түспүтэ. Субу үөрэ-көтө турбут бэйэтэ тимир тириитин кэппитэ, мэктиэтигэр сирэйин тымырдара хамсыыллара көстөрө: “Таһырдьа тахсыахха”, — диэн кытаанахтык саҥараат, кыыһы кэнниттэн анньар кэриэтэ дугдуруҥнатан таһырдьа кирилиэскэ таһаарда. Маҕаһыын иннигэр туран Лена нэһиилэ ыган: “Саша, ити кимий? Быһааран эт”, — диэтэ. Уол кыыс доппуруостаан барбытыттан кыйахаммыттыы: “Билигин буолбатах, киэһэ тиийиэҕим, ыксаатым”, — диэтэ. Лена долгуйбута ааспата: “Киэһэ хайаан да кэлэҕин дуо?” – диэн ыйыппытын кулгааҕа эрэ истэн хаалла. “Кэлиэм диэтим бытта”, — диэн тоҥуйдук хардарда уонна иһирдьэ киирдэ, кыыс кирилиэскэ соҕотоҕун туран хаалла. Нэһиилэ өй булан, баран испит сиригэр салҕыы хаамта. Мааҕыҥҥы курдук сыаллаахтык буолбакка, санныгар сүгэһэрдээх курдук ыараабыт атахтарын соһон кэриэтэ хаҕа эрэ хааман истэ. Баанньыкка паарга киирэн олордо, паар иһэ бүтүннүү туман, утары олорор киһи көстүбэт үлүгэрэ. Лена төбөтө биир оннук билигин көрбүтүттэн соһуйбута ааспакка туманынан бүрүллэн хаалла. Биир кэм төбөтүгэр Саша ити кимниин сылдьарый, кинилэр икки ардыларыгар туох эрэ сыһыан баар ээ, кини хараҕар көстө түспүт хартыынаны өйүгэр эргитэ олордо. Киэһэ кэлиэм диэтэ, кэлиэ дуо, арай кэлбэтин диэн тыһыынчанан санаалар кыыс кыракый төбөтүн иһигэр биир кэм кутуллан истилэр. Нэдиэлэни быһа кэтэспит баанньыгар аат харата суунан баран дьиэлээтэ. Хоһугар тиийэн баран, сабыс-саҥа ылбыт суунар малларын барытын умнубутун көрдө. Онно улахан болҕомтотун уурбата, Саша кэллэҕинэ тугу ыйытыахтааҕын өйүгэр бэрийэ олордо. Кини таптыыр Сашата итинник түргэнник дьүһүн уларыйарын саҥа көрдө, таптыыр харахтар тымныытык, тыйыстык көрөллөрүттэн этэ тарта. Тугу эрэ сыыһа өйдөстүбүт, кэллэҕинэ быһаарыа, оччоҕуна бырастыы гыныам диэн бэлэм олордо.
Киэһэ Сашата мэлдьи кэлэр бириэмэтигэр кэллэ, уоллаах кыыс икки ардыгар тымныы сыһыан тыына билиннэ. Кыыс долгуйбутун биллэримээри тоҥуйдук дорооболосто. Уол саҥарарын кэтэһэн киэр хайыста, Сашаҕа көхсүнэн буолла, остуолга турар магнитофон кнопкаларын тарбаҕын төбөтүнэн биир-биир баттыалыы турда. Сашата саҥаран быстыбата, оннук саҥата суох кыыс санаатыгар балайда турдулар. Лена тулуйбата, эргиллэ түһээт: “Эйигинниин сылдьыбыт кыыс кимий?” – диэн кыйахаммыт куолаһынан ыйытта.
Кыргыттара хоско быыс кэннигэр олорон тугу эрэ айманаллар. Кинилэр тугу билиэхтэрэ баарай, бу түгэҥҥэ дьүөгэлэрин инники олоҕо быһаарыллыахтааҕын, олоҕун устата көбөн кэлэ турар сүрэҕин оспотох бааһын субу ылыахтааҕын.
Саша тугу да саҥарбата, кыыс доппуруоһугар хоруйдуон баҕарбата. Өһөспүт. Өһүргэммит харахтарынан кыыһы утары көрөн олордо. Лена атыны кэтэспитэ, быһаардаҕына барытын өйдүүрдүү турбута биирдэ суох буолбута. Остуол анныттан кураанах пакеты сулбу тардан ылаат, сааһыланан турар уол кассеталарын пакекка симпитэ, эргиллэ түспүтэ да остуолга тыастаахтык уурбута. Ону кэтэспэтэх Саша соһуйбут хараҕынан көрөн кэбиспитэ, эмиэ саҥата суох утары көрсөн турбуттара. Кыыс ыгылыйан саҥата тахсыбат буолбут куолаһынан: “Сашабыһаар”. – диэн көрдөһөр кэриэтэ саҥарбыта, хараҕа ууламмыта. Уол: “Быһаарарым суох” , — диэн хоруйдаабыта. Лена онно тулуйбатаҕа, быһаарбат буоллаххына эйиэхэ бу баар диэбиттии, моойуттан уол биэрбит биһилэҕин эмиэ оннук көмүс сыапачкаҕа иилинэ сылдьарын устан остуолга уурбута. Саша онно сирэйгэ бэрдэрбиттии уларыйа түспүтэ: “Маны саатар төнүннэримэ, бэлэх этэ дии”, — диэбитэ. Кыыс элэктиирдии: “Аа бэлэх этэ дуо, билбэтэҕим. Миэхэ эйигиттэн бэлэх наадата суох”, — диэбитин кулгааҕа эрэ истэн хаалбыта. Тугу-туга айахтата турабын диэн бэйэтиттэн кэлэйбитэ. Саша кыыс ити саҥатыттан улаханнык өһүргэммитэ, биһилэҕи, пакеты остуолтан сулбу тардаат ойон турбута, кыыс кутталыттан кэннинэн чугуруйбута, биирдэ хардыылаат хос аанын кыыс сирэйин иннигэр хайа быраҕан тахсан барбыта, хос иһэ дьигис гына түспүтэ, кыргыттара быыс кэнниттэн өйдөөбөтөхтүү көрбүттэрэ. Лена туох буолбутун дьэ өйдөөн, уолу кэнниттэн эккирэппитэ: “Саша, Саша, тохтоо!” – диэн ыҥыра сатаабыта, кирилиэскэ тиийбитэ уола хайыы-үйэ суола көстүбэт буолбут этэ. Кирилиэстэн иҥнэн туран, кыыс уолун өһүргэппитин, ордуктук сананарын таарыйбытынөйдөөбүтэ.
Лена Сашалыын арахсыытын ыарыылаахтык ылыммыта. Кыыс отуора хамсаабыта, майгыта алдьаммыта, утуйар уута уйгуурбута, чуумпу олоҕо аймаммыта, үөрэҕэ үөрэх буолбатаҕа. Толкуйдуур толкуйа, өйүгэр эргитэр санаата “туохха сыыстым”, “тугунан өһүргэттим”. “Мин атын уоллуун уоран сылдьан эйигин хомоттум дуо?!” — диэн кыыс бэйэтин сулунара элбээбитэ.
Киһи киһиттэн итиччэ түргэнник аккаастаныан сөбүн кыыс сүрэҕэ ылымматаҕа, утарсыбыт санаатыгар хаста да көрсөн кэпсэтээри гыммыта. Саша ханна олорорун, үлэтэ ханна баарын да билбэт буолан хаалбыта. Дьарыктанар саалыгар хаста да бара сылдьыбата, көрсүбэтэҕэ. Саша ууга тааһы бырахпыттыы сүппүтэ. Күһүҥҥү таптал уһаабатаҕа.
Кыыс олоҕун суолугар эмискэ күөрэс гынан баран, туман курдук симэлийэн хаалбыта. Арай баар сураҕын бииргэ үөрэнэр кыыһыттан истибитэ, эмиэ ол кыыһа атын кыыстааҕын эппитэ. Лена барахсан ол аата харахтарым сымыйалаабатахтар, кыыһынаан сылдьарын көрбүппүн диэн түмүккэ кэлбитэ. Таптыыр киһиҥ дьүһүн кубулуйарын, икки сирэйдээх буолуон сөбүн өйүгэр дириҥник туппута. Киһи хайдах итинник сирэйэ суох быһыыланыан өйдөөбөтөҕө, иккиэммитин кытта тэҥҥэ сылдьыбыт диэн түмүк оҥостубута. Хайыай, кэргэн тахсарга бэлэм кыыһы буллаҕа дии санаабыта.
Саша табаарыһын Кешаны суолга көрсө түстэҕинэ (устудьоннар сылдьар суоллара биир буоллаҕа) ыйытыан баҕарар санаата баһыйан, ырааҕынан эргитэн ыйытара. Табаарыһа хоруйтан көлбөрүтүнэн: “Суох, көрсүбэтэхпит ыраатта”, — диэн куотунара, кыыс уол билэр уонна кэпсээбэт диэн сэрэйдэр да иһигэр эрэнэ саныыра, кыра да буоллар кини туһунан тугу эмит истиэм диэн. Аралдьыйа сатаан, ол эрэ буолуо дуо, көрсүөм диэн иһигэр эрэнэр санаата оонньоон, дискотекаларга сылдьара. Ханна да сырыттар: автобуска, уулуссаҕа, ыччат мустар сиригэр, дьон быыһыгар мэлдьи Сашаны хараҕынан көрдүүрэ. Биирдэ да түбэһэ көрсүбэтэҕэ, арай Лена ханна да тиийдин Кешаны көрсөр буолбута. Кыыс Кешаны көрүстэҕинэн Сашаҕа чугаһаабыт курдук саныыра. Кеша да Ленаҕа олус истиҥник сыһыаннаһара, туох да түгэх санаата суох көрсө эрэ түстэллэр бэйэ-бэйэлэрин үөрэ көрсөллөрө.
Дьылҕата кыыска биир көрсөр түгэни биэрбитэ. Сэргэлээххэ биир оннук дискотека кэмигэр Лена Сашаны көрсө түспүтэ. Элбэх буолан сылдьаллара, били кинини кытта олох көрсүбэҕим ыраатта диир Кешата эмиэ баара. Бытаан музыка тыаһаабытыгар долгуйбут Лена Сашаны үҥкүүгэ ыҥырарым дуу диэн толкуйдуу турбута. Аттыгар бииргэ үөрэнэр кыыһа улахан куурус уолун кытта тураллара: “Ыҥырабын дуо?” – диэн көмө көрдөөн ыйыппытын анарааҥҥылара өйдөөбөтөх харахтарынан көрөн кэбиспиттэрэ. Хантан билиэхтэрэй Лена өйүгэр туох буола турарын, кыыс сүрэҕэ туохтан айманарын. Аатын тэпсэн туран кыыс бастакы хардыыны оҥорорго санаммыта. Истиэнэҕэ өйөнөн турар Сашаны үҥкүүгэ ыҥырбыта, уол туох эрэ диэн муннун анныгар саҥарбыта, кыыс илиитин киэр садьыйбыта, холуочукбыһыылааҕа, туора хааман көрүдүөргэ ойбута. Кыыс сирэйгэ бэрдэрбит курдук таалан турдаҕына, ону барытын ойоҕостон көрөн турбут Кеша бэрт сымсатык ойон кэлэн Ленаны үҥкүүгэ ыҥырбыта, ыҥырыа дуо илиититтэн сиэтэн кэриэтэ саала ортотугар илдьибитэ, кыыһы соччото суох балаһыанньаттан быыһаабыта. Лена хараҕын уута тохтоло суох сүүрбүтэ, уол түөһүгэр умса сыстан туран саҥата суох ытаабыта. Музыка тыаһаан бүтүүтэ, миигин атаар диэн көрдөспүтэ. Хараҕа толору уулаах дискотекаттан куотар кэриэтэ таһырдьа ыстаммыта. Таһырдьа Саша бииргэ сылдьар компаниятын кытта баран эрэллэрэ. Лена Кешаны “билсэр эбиккит бытта” диэн билэр аата эппэккин диэн хом санаатын биллэрбитэ. Онуоха Кеша бүгүнсаҥа көрсүбүттэрин, биир табаарыстарын төрөөбүт күнүн ыла сылдьалларын кэпсээбитэ. Лена Кешаттан баран тохтот диэн көрдөстө. Кеша буруйун боруостаан, кыыс көрдөһүүтүн ылынан Сашаҕа сүүрдэ, ситэн ылан санныттан тарта, биирэ быһа илгиһиннэ, туох эрэ дии-дии хаамыытын тохтоппото. Лена тулуйбата: “Саша тохтоо! Кэпсэтиэххэ” – диэн хаһыытаата. Саша Кешаҕа “мин кинилиин кэпсэтэрим суох!” диэн улаханнык саҥарарын иһиттэ. Лена итинниги эрэ киниттэн истиэм диэн кэтэспэтэх киһи наһаа соһуйда, бүтэһиктээҕин кэлэйдэ. Кешатөттөрү сүүрэн кэллэ, саҥата суох кыыһы уопсайыгар атаарда.
Лена баара суоҕа судургу эппиэт күүппүтэ. Атын кыыһы таптаатым, кинини таллым диэбитэ да буоллар өйдүө этэ, ылыныа этэ, холкутук ыытыа этэ. Онтон кини, куттас киһи курдук, тугу да быһаарбакка кыыһы киэр илгибитэ, сотон кэбиспитэ.
Олоҕун устата ити ыйытыгар хоруйу күүтэрэ ааспатаҕа. Этиллибэтэх санаалар, быһаарыллыбатах ыйытыктар кыыс олоҕун устата хат эргиллэн кэлэ тураллара. Ону биллэҕинэ эрэ уоскуйуох курдуга. Сыыйа дьоҥҥо эрэлэ сүппүтэ, аһаҕас бэйэтэ бүтэй буолбута, барытыгар бэйэтин буруйдаммыта. Маҥнайгы истиҥ сыһыантан хомойуу, кэлэйии эрэ буолбатаҕа, бу сүрэх оспот бааһа этэ. Хас күһүн аайы бэргиир оспот баас. Эмиэ күһүн …
Амалаайа