Айаал Петрович уһуктан кэллэ да, хараҕын аһа илигиттэн илиитинэн сыппайан тэлэбиисэр пультун көрдөөбүтүнэн барда. Кини бу уһуктуута – күннээҕи ритуал, сэриигэ бэлэмнэнии курдук. Пульт, кини сэриитин сэбэ, сыттыгын анныгар, сылаас, сымнаҕас миэстэҕэ кинини күүтэн сытар. Хараҕын аһан, дьиэтин үөһэ көрбүтүнэн сытан, уҥуоҕун-тириитин имиттэн «кэх» диэн тыастаахтык ууммута буолла да, тутатына пульт «тимэҕин» баттаата. Тэлэбиисэр экрана күөх уотунан сырдаан, сарсыардааҥҥы сонуннары тоҕо сүөкээн барда.
Айаал Петрович – боростуой киһи буолбатах. Кини – дьыбаан сүдү эспиэрэ, аан дойду бэлиитикэтин, экэниэмикэтин, култууратын уонна, саамай сүрүнэ, кини дьиэтин таһыгар туох буола турарын «саамай сөптөөхтүк» билэр киһи. Кини сааһа биэс уон ортото, үлэтиттэн уурайбыта ырааппыт, ол оннугар «көҥүл анаалыыс» эйгэтигэр бэйэтин анаабыт киһи. Кини «кабинета» – эргэ, өҥө барбыт суорҕанынан бүрүллүбүт, ортотунан хайдыбыт дьыбаан. Бу дьыбаан киниэхэ трон, трибуна уонна хамаандалыыр пууна буолар.
Сарсыардааҥҥы чэйин иһэ олорон, Айаал Петрович төлөпүөнүн ылла. Соцситимнэргэ бөлөхтөрө кинини күүтэллэр.
«Көр эрэ, бу дьон өйдөрө суоҕун!» – диэн кини саҥа аллайда. – «Саҥа оскуола туппуттар үһү. Хайдах туппуттара биллэр буоллаҕа, сорох харчытын сиэбиттэрэ буолуо. Ити түннүктэрин көрүҥ, аамайдар! Саатар өҥүн талбыттара сүрэ бэрт, киһи хараҕа ыалдьар».
Кини сымсатык, тарбахтара экран үрдүнэн сүүрэлээн, уһун кэмэнтээрий суруйан «ыыт» диэн тимэҕи баттаата. Сүрэҕэр дуоһуйуу үөскээтэ. Кини дьоҥҥо кырдьыгы арыйда, харахтарын аста. Кини санаатыгар, тутааччылар, бырайыактааччылар бары Айаал Петрович сүбэтэ суох тугу да сатаан оҥорботтор. Өскөтүн киниттэн ыйыппыттара буоллар, кини хайдах чопчу үлэлиэххэ наадатын этэн биэриэ этэ.
Салгыы – күн-дьыл туруга. «Бүгүн Саха сиригэр -45С кыраадыс» диэн дииктэр куолаһа иһиллэр. Айаал Петрович сэбэрэтэ кыыһырбыттыы мырдьыгынаан ылла.
«Сымыйалаан бүтүҥ эрэ! Тоҕо -45С кыраадыс буолуой? Түннүкпүнэн көрө сытабын, туман суох. Эһиги градусниккыт албынныыр. Синоптиктар хаһан да сөпкө эппэттэр. Мин сүһүөҕүм ыалдьарынан билэбин – бүгүн саамай элбээбитэ -38С кыраадыс буолуо. Дьону куттаан, таксыы сыанатын үрдэтээри гыналлар», – диэн кини бэйэтин санаатын кытаанахтык бигэргэттэ. Уонна эмиэ биир улахан суолталаах санаатын социальнай ситимнэргэ үллэһиннэ.
Күнүс буолуута кини кэргэнэ, Мария, үлэтиттэн кэллэ. Мария – саҥата суох, көрсүө-сэмэй дьахтар, олоҕун тухары Айаал Петрович «кириитикэтин» истибит буолан, кулгааҕа «халыҥаабыт». Кини суумкатыттан бородуукта таһааран остуолга уурда.
– Арыы ылбытыҥ дуо? – диэн ыйытта Айаал Петрович, дьыбаантан турбакка эрэ. – Ыллым, «Чурапчы» арыытын. – Ээ, чэ, билбитим. Ити туох арыы үһү? Уу-хаар буоллаҕа дии. Ынах үүтэ буолбатах, бороһуок. Арыыны атын сиртэн ылыахха наада этэ. Эйиэхэ төһөлөөх этэбин да, өйдөөбөккүн. Атыыһыттар эйигин албынныыллар, эһиги итэҕэйэҕит.
Мария тугу да хардарбата, саҥата суох ас астыы турда. Борщ миин сыта дьиэни толордо. Айаал Петрович сыты эҕирийэн көрдө да, эмиэ туох эрэ итэҕэһи булбуттуу сирэйин мырдьыҥнатта.
– Хаппыыстаны наһаа улаханнык кырбаабыккын дуу, тугуй? Сыта атын соҕус. Луугун аҕыйах быһыылаах. Ээ чэ, аччык киһи сиэҕэ, – диэн кини остуолга кэлэн олордо. Бастакы ньуоскатын уоһугар аҕалан амсайан баран, кини тохтуу түстэ. Дьахтар кэтээн турда. – Тууһа тиийбэт. Ол гынан баран биэрэһэ наһаа элбэх. Хайдах куруук эйиэхэ табыллыбатый? Мин эдэр сылдьан уопсайга олорон астыыр борщпун сиэбиккит буоллар, дьэ онно билиэ этигит дьиҥнээх ас диэн тугун. Онно эттээх уҥуоҕу сүүрбэ чаас оргутарым…
Кини тэриэлкэтин түгэҕэр диэри ньуоскатынан кыһыйа-кыһыйа, кириитикэлии олорон иһитин кураанахтаан кэбистэ. «Махтал» диэн тыл кини тылыгар суох этэ, ол оннугар «сарсын атыннык астаар» диэн дьаһал баара.
Аһылык кэнниттэн Айаал Петрович эмиэ дьыбааныгар төнүннэ. Бу сырыыга кини Саха сирин киинэлэрин ырытыыга ылыста. Төлөпүөҥҥэ киирэн, саҥа тахсыбыт киинэ трейлерын көрдө.
«Оо, дьэ. Эмиэ ити артыыс. Атын киһи суох дуу? Саҥарара дикция суох. Режиссер хайдах көрбөтүй? Камералара хамсыыр. Итинник киинэни мин төлөпүөнүнэн да устабын. Сценарийа мөлтөх, олоххо маннык буолбат. Мин буоллар…»
Айаал Петрович санаатыгар, кини улуу режиссер, талааннаах суруйааччы уонна чулуу артыыс буолуон сөп этэ. Арай, дьылҕа хараҕа суох буолан, кинини харабылынан үлэлииргэ ыыппыт. Кини билэрэ: өскөтүн киниэхэ камераны уонна үбү биэрбиттэрэ буоллар, кини «Оскары» ылыах киинэни устуо этэ. Ол гынан баран, кини билигин дьыбааҥҥа сытар, онон атын дьону үөрэтэрэ ордук.
Арай биир күн, киэһэлик, дьиэ уота эмискэ баран хаалла. Айаал Петрович хараҥаҕа хаалан, бастаан соһуйда, онтон тута кыыһыран турда.
– Дьэ, көрүҥ! Энергосбыттар! Эмиэ тугу эрэ алдьаттылар. Сатаан үлэлээбэттэр! Харчыны хомуйалларыгар эрэ бэртэр! – диэн кини хараҥа хоско хаһыытаата. Мария фонарик уматан киирэн кэллэ. – Айаал, щиток аптамаатын боруобата быстан хаалбыт быһыылаах. Тахсан көрүөҥ этэ? – диэн сэрэнэн ыйытта. – Мин дуо? Мин тоҕо көрүөхтээхпиний? Ол анаан үлэлиир электриктэр бааллар. Кинилэр дьыалалара.
Ол эрээри, ким да кэлбэтин билэн, уонна сериалын салгыы көрөр баҕаттан, Айаал Петрович үөһэ тыынан, таҥнан тахсарга күһэлиннэ. Подъезд хараҥа этэ. Щиток аана аһаҕас. Айаал Петрович тугу да өйдөөбөтөҕүн иһин, щитогу көрөн турда. Боруобаттар бары мускуллан, эргэрэн хаалбыттар.
– Ити көр! Хайдах маннык оҥоруохха сөбүй? – диэн кини бэйэтин кытта кэпсэттэ. – Бу маны ким оҥорбутай? Илиитин тоһутуохха наада. Ирдэбил быһыытынан маннык буолуо суохтаах. Боруобат диаметра кыра…
Манна кинини көрө, ыаллыы кыбартыыр аана аһылынна. Эдэр уол, Никита, тахсан кэллэ. Никита электригынан үлэлиир. – Дорообо, Айаал Петрович. Уот барда дуо? Туораа эрэ, мин билигин көрүөм, – диэн уол отверткатын туппутунан кэллэ. Айаал Петрович туора турда, ол эрээри саҥата суох турбата. – Чэ, көр эрэ. Ол гынан баран, сэрэнээр. Ити боруобаты кыратык уҥа диэки гын. Тоҕо ити тэрили туттаҕын? Атын наада ээ. Билиҥҥи ыччаттар үлэлииргитин да сатаабаккыт. Мин эдэр сылдьан…
Никита, тугу да саҥарбакка, сымсатык хамсанан, умайбыт пробканы уларытта уонна туох эрэ боруобаттары эрийдэ. Уот тута күлүм гынан кэллэ. – Бүттэ. Кыра эбит, – диэн Никита мичээрдээтэ. – Ээ, чэ, сөп. Ол гынан баран, син биир куһаҕаннык оҥоһуллубут. Ити хантаага ситэ хамсаабата. Эйиэхэ этэбин, кэлин умайан хаалыа. Үчүгэйдик оҥорорго үөрэниэххин наада!, – диэн Айаал Петрович, махтал оннугар үөрэтэн барда. Никита сапсыйан эрэ кэбистэ уонна дьиэтигэр киирдэ.
Айаал Петрович дьиэтигэр киирэн, кыайбыт-хоппут киһи быһыытынан, аргыый аҕай устан киирдэ. – Дьэ, оҥортордум, – диэн кини кэргэнигэр эттэ. – Ол Никита диэн ыалбыт олох тугу да сатаабат эбит. Мин көрөн турбатаҕым буоллар, барытын уматыа этэ. Барытын мин ыйытан, сүбэлээн биэрдим. Дьон хайдах мин сүбэтэ суох олороллоруй?
Киэһэлик Айаал Петрович эмиэ дьыбааныгар сытта. Тэлэбиисэргэ футбол көстө турара. Кини хамаанда сыыһа оонньуурун тута бэлиэтээтэ. – Ити тириэньэр тугу көрөрө буолла? Тоҕо ити оонньооччуну солбуйбатый? Ити тактика буолбатах! Атаакаҕа киириэххэ наада! Мин тириэньэр буолбутум буоллар, эһигини хайдах сүүрэргэ үөрэтиэм этэ! – диэн кини экран диэки хаһыытаата.
Кини атаҕын суорҕан анныгар кистээтэ. Күннээҕи түбүк, дьону «үөрэтии» кинини сылатта. Аан дойдуга барыта алҕастаах, сыыһа-халты быһыылардаах. Дьиэлэр сыыһа тутуллаллар, киинэлэр сыыһа уһуллаллар, ас сыыһа астанар, футболга сыыһа тэбэллэр. Уонна бу улахан, сыыһа оҥоһуулаах аан дойду ортотугар соҕотох Айаал Петрович эрэ барытын сөпкө билэр, барытын сатыыр. Ол эрээри кини билиитэ – дьыбаантан тахсыбат, дьиҥнээх олоххо туһаныллыбат, салгыҥҥа быраҕыллар тыллар эрэ буолаллар.
Түннүгүнэн ый сырдыга эр киһи сирэйин сырдатта. Айаал Петрович утуйаары сытан эмиэ тугу эрэ сэмэлээтэ: «Бу ый даҕаны… Тоҕо итинник тыгарый? Киһи утуйарын мэһэйдиир. Атыннык тыгыан сөп этэ…»
Ити курдук, кини түһээтэҕинэ даҕаны, барыта кини этэрин курдук буолуохтаах дойдуну көрөрө буолуо. Онно кини – сүрүн архитектор, бэрэсидьиэн, режиссер уонна пуобар. Онно кинини бары истэллэр, кини иннигэр сүгүрүйэллэр. Оттон дьиҥнээх олоххо, эргэ дьыбаан уонна кинини тулуйар кэргэнэ эрэ бааллар. Кини – дьыбаан буойуна, тылынан эрэ сэриилэһэр, дьыалаҕа мөлтөх, бэйэтин кыратын билиммэт, ол гынан баран бэйэтин сүдүтүк сананар дьикти киһи.
Сарсын саҥа күн үүнүө. Эмиэ туох эрэ «сыыһа-халты» тахсыа. Уонна Айаал Петрович эмиэ төлөпүөнүн ылан, аан дойдуну «көннөрөргө» турунуоҕа. Түмүгэ суох кыргыһыы, дьыбаантан турбакка эрэ…
Сайдам