Саха сирин баһылыга Айсен Николаев Дьокуускайга кулун тутар 16 күнүттэн 17 күнэ үүнэр түүнүгэр тахсыбыт айдааннаах буруйу оҥоруу туһунан бэйэтин санаатын Instagram уонна Facebook страницаларыгар эттэ:
— Дьокуускайга кулун тутар 17 күнэ үүнэр түүнүгэр тахсыбыт ыар буруйу оҥоруу барыбытын аймаата. Дьокуускай олохтооҕун, кыыһыгар баран иһэр дьахтары, дьиэтин тиэргэнигэр күүстэринэн массыынаҕа олордубуттар, тиэйэн илдьэн күүһүлээбиттэр. Быраабы араҥаччылыыр уорганнар түргэнник үлэлээн, уорбаланааччылар үһүөн тутулуннулар.
Бэҕэһээ киэһээ стихийнэй миитиҥҥэ мустубут Дьокуускай олохтоохторун матыыптарын өйдүүбүн. Бу сидьиҥ быһыыны Киргизия гражданнара оҥорбуттара уопсастыбаннас ураты аймалҕанын тарта. Саха сирэ – элбэх омук түөлбэлээн олорор сирэ. Биһиги биир буруй түбэлтэтэ омуктар икки ардыларыгар атааннаһыыны таһаарарын сөбүлээбэппит.
Биһиги ханнык эрэ омуктар бэрэстэбиитэллэрин утары тыл эппэппит, биһиги ханнык да омук буолбутун иһин, сокуону кэһэн буруйу оҥорорун утарабыт.
Кырдьык, хоту дойду олохтоохторо ыалдьытымсахтарынан аатыраллар, ол эрээри, сокуоҥҥа уонна олохтоох норуоттар үгэстэригэр наадыйбат ыалдьыт — ыалдьыт буолбатах, содур киһи.
Биһиги миграционнай бэлиитикэбит өрөспүүбүкэ олохтоохторун интэриэстэрин көмүскээһиҥҥэ туһуланар. Биһиги сокуоннайа суох миграцияны уонна итини күөнтээччинэн буолар төрүөтү – сокуоннайа суох атыыны-эргиэни утары охсуһууну күүһүрдүөхпүт. Көҥүлэ суох үлэлиир миграннары булан, дойдуларыгар утаарыахпыт. Наада буоллаҕына, үлэһит миграннары утары хаарчахтыыр уонна бобор саҥа дьаһаллары ылыныахпыт.
Миграннар оҥорор бары буруйдара быраабы харыстыыр уорганнар ураты хонтуруолларыгар сылдьыаҕа.
Бүгүн мин ис дьыала миниистирэ Владимир Прокопенконы, РФ Куттал суох буолуутун федеральнай сулууспатын Саха сиринээҕи управлениетын салайаачыта Алексей Пахомовы, өрөспүүбүлүкэ борокуруорун дуоһунаһыгар туруоруллубут Олег Нарковскайы, куорат баһылыга Сардаана Авксентьеваны кытта көрсүстүм. Көҥүлэ суох предпринимательствоҕа киирбит боппуруостар, омуктар икки ардыларыгар атааннаһыыны күөнтээһин туһунан кэпсэттибит. Көҥүлэ суох предпринимательствонан дьарыктанааччылары бохсууга кэккэ сорудахтары биэрдим. Ити эрээри көҥүлэ суох атыыны-эргиэни олохтоохтор өйүүллэр уонна бу тарҕанарыгар олохтоохтор төһүү буолаллар. Бастаан бэйэбититтэн саҕалыахха, сокуоннай экэнэмиичэскэй ньымаларынан.
Үксүгэр тас дойду үлэһит миграннарын тардыы үлэһит тиийбэтиттэн буолбатах, дьоҕус уонна орто биисинэс салайааччылара үлэһиттэрин хамнастарыгар уонна социальнай пакеттарыгар кэмчилии сатыылларыттан тахсар. Маныаха бу эйгэҕэ үлэ көрдөнөр өрөспүүбүлүкэ үлэтэ суох олохтоохторунуун дьарыктаах буолуу сулууспатын уорганнарыгар тэҥҥэ учуокка тураллар.
Өрөспүүбүлүкэ хас биирдии олохтооҕо талар бырааптаах – бэйэтин дьонун эбэтэр миграннары өйүүрүн. Билиҥҥитэ, хомойуох иһин, биһиги көҥүлэ суох предпринимательствоҕа сиэппититтэн төлүүбүт. Маннык предпринимателлэр нолуок төлөөбөттөр, онон табаардара уонна өҥөлөрө кинилэргэ чэпчэки. Аны туран, фруктаны атыылыыр көҥүлэ суох эргиэн туочукатын сабаары гыннахпытына, олохтоохтортон үҥсүүлэри тутабыт.
Сарсын Дьокуускайга Кыргызстан Өрөспүүбүлүкэтин судаарыстыбаннай былааһын уорганнарын бэрэстэбиитэллэрэ кэлиэхтээхтэр. Диаспораларын кытта маннык сиэргэ баппат быһыыны таһаарбаттарын курдук үлэни ыытыахтара.
Омуктар иирсээннэрин күөртүүр уонна криминогеннай балаһыанньаны сытыырхатар сокуоннайа суох предпринимательствоны уонна көҥүлэ суох миграцияны утары охсуһуу – биһиги уопсай сорукпут. Судаарыстыбаннай уонна муниципальнай былаастар, быраабы араҥаччылыыр уонна кэтээн көрөр уорганнар, уопсастыбаннай тэрилтэлэр уонна сонуннары киэҥник тарҕатар сириэстибэлэр, өрөспүүбүлүкэ олохтоохторун соруктара. Сомоҕолостохпутуна, бу соругу толоруохпут диэн эрэнэбин.