Ыһыах норуоту сомоҕолуур
Олоҥхо ыһыаҕа
Бэс ыйын 20 күнэ. Улуустарга, нэһилиэктэргэ духуобунай уонна култуурунай эйгэни сүрүннүүр Олоҥхо дьиэлэрэ биир ситимҥэ холбонуохтара. Олоҥхоһуттарга, оһуохайдьыттарга уонна уустарга ый ахсын истипиэндьийэ көрүллүөҕэ. Бу туһунан Ил Дархан ыйааҕа баттанна.
Маны сиэттэрэн, Айсен Николаев 7 олоҥхоһукка, 7 оһуохайдьыкка, 7 ууска – барыта 21 киһиэхэ ый ахсын 30 тыһ. солк. истипиэндьийэни анаата.
Бэс ыйын 20 күнэ. Үөһээ Бүлүүгэ ыытыллыбыт Олоҥхо ыһыаҕын биир бэлиэ түгэнинэн Олоҥхо дьиэтэ аһыллыыта буолла. Саҥа киирбит Олоҥхо дьиэтигэр үөһээ бүлүүлэр киэн туттар биир дойдулаахтара Андрей Титович Титаров «Хардааччы Бэргэн» олоҥхотун Олоҥхо тыйаатыра испэктээк быһыытынан туруорда. Премьераны Айсен Николаев тиийэн көрдө. Кини эһээтин, Аҕа дойду сэриитин кыттыылааҕын айымньытын үйэтиппиттэригэр артыыстарга, туруорааччыларга махтанна.
Бэс ыйын 21 күнэ. Айсен Николаев XV Олоҥхо ыһыаҕын сабыллыытыгар олоҥхоһуттар күрэстэрин «Кылаан чыпчаал» бирииһин сэртипикээтин оҕолорго Амматтан Мира Егороваҕа, ыччаттарга Намтан Яна Ньургусоваҕа, улахан дьоҥҥо Тааттаттан Афанасий Поповка туттарда. «Дарханнар дарханнара» үрдүк ааты Сунтаартан Михаил Евсеевкэ-Кураһаайга иҥэрдилэр. Ил Дархан эһээтэ, олоҥхоһут Андрей Титаров аатынан анал бирииһи Дьокуускайтан Афанасий Алексеев ылла.
ЮНЕСКО шедеврдэрэ Саха сиригэр
Бэс ыйын 20 күнэ. «Олоҥхо сиригэр ЮНЕСКО шедеврдэрин көрсүһүүтэ» IV норуоттар икки ардыларынааҕы бэстибээл Үөһээ Бүлүүгэ Олоҥхо ыһыаҕын кэмигэр аһылынна. Айсен Николаев тэрээһин кыттыылаахтарын кытта көрсүһүүтүгэр төрүт үгэстэрин, тылын илдьэ сылдьар, сайыннарар омук инникилээх диэн бэлиэтээтэ. Онуоха сүҥкэн кылааттарын киллэрэр аан дойдуга биллибит норуот уус-уран айымньытын, ырыатын, үҥкүүтүн толорооччуларга махтанна.
Бэс ыйын 22 күнэ. «Олоҥхо сиригэр ЮНЕСКО шедеврдэрин көрсүһүүтэ» бэстибээл чэрчитинэн Дьокуускайга буолбут симпозиум пленарнай мунньаҕар 7 тас дойдуттан уонна дойду 7 эрэгийиэниттэн учуонайдар, чинчийээччилэр норуоттар култуураларын нэһилиэстибэтин хайдах харыстыыр уонна киэҥ араҥаҕа тарҕатар туһунан дьүүллэстилэр. Ил Дархан олоҥхону уонна олоҥхоһуттары салгыы сайыннарар төрүттэри бөҕөргөтөр уолдьаспытын бэлиэтээтэ.
Аан дойду мас-рестлинг чөмпүйэнээтэ
Бэс ыйын 22 күнэ. Мас тардыһыыга аан дойду IV чөмпүйэнээтин чэрчитинэн ыытыллыбыт федерация кэнгириэһин мунньаҕар Ил Дархан саха төрүт көрүҥүн сайыннарыыга мас-рестлинг аан дойдутааҕы киинэ тэриллэрин туһунан иһитиннэрдэ. Быйыл Арассыыйаҕа ыытыллар соҕотох аан дойду чөмпүйэнээтигэр 40-тан тахса дойду, 150-ча спортсмен кыттарын бигэргэппитэ.
«Олус элбэх үлэ ыытылынна. Хаһан эрэ Арассыыйа спортсменнарыгар сааҥсыйа уһуллуоҕар эрэнэбин. Мас тардыһыыта инникитин успуорт олимпийскай көрүҥүнэн буолар кэскиллээх”, — диэтэ Ил Дархан.
Көрсүһүүлэр
Бэс ыйын 20 күнэ. Олоҥхо ыһыаҕын кэмигэр Айсен Николаев Кыргызстан судаарыстыбаннай сэкирэтээрэ Суйунбек Касмамбетовы кытта көрүстэ. Көрсүһүүгэ норуот тылынан уус-уран айымньытын нэһилиэстибэтин харыстааһыҥҥа, гуманитарнай бырайыактары олоххо киллэриигэ бииргэ үлэлээһин хайысхаларын кэпсэттилэр.
Бэс ыйын 22 күнэ. Ил Дархан Айсен Николаев уонна Вьетнам Владивостокка генеральнай консула Нгуен Данг Хиен бырамыысыланнаска уонна туризмҥа кэскиллээх бииргэ үлэлээһин бырайыактарын туһунан кэпсэттилэр.
Бэс ыйын 23 күнэ. Арассыыйа Ыксаллаах быһыыга-майгыга саҥа анаммыт миниистирэ Александр Куренков оробуочай сырыынан кэлэ сырытта. Ил Дархан кинини кытары Бүлүү суолугар былырыын саас аһыллыбыт баһаарынай-быыһыыр чааска тиийэннэр, инфраструктураны уонна ЫБММ Саха сиринээҕи управлениетын сүрүн састаабын кытта билистилэр. Миниистир ааспыт сайын ойуур баһаарыгар хорсуннук үлэлэспит ЫБММ Саха сиринээҕи управлениетын, Авиалесоохрана, Саха сиринээҕи баһаары утары судаарыстыбаннай сулууспатын үлэһиттэригэр ЫБММ мэтээллэрин туттартаата. Алексей Куренков Урал Next 5 автоцистернаны ыларга уонна баһаарынай тиэхиньикэнэн сэбилэниигэ сэртипикээттэри туттарда.
Демография сайдыыта
Бэс ыйын 23 күнэ. «Уһук Илиҥҥэ уонна Арктикаҕа демография сайдыыта» VII Бүтүн Арассыыйатааҕы кэмпириэнсийэ пленарнай мунньаҕар Айсен Николаев элбэх оҕолоох дьиэ кэргэттэргэ судаарыстыбаннай наҕараадалары туттарда. Амма Эмис нэһилиэгиттэн төрүттээх Новиковтар дьиэ кэргэҥҥэ үс көлүөнэ тухары 10-тан тахсалыы оҕолоохтор. Эбэлэрэ, Дьоруой-ийэ, 44 сыл ыанньыксыттаабыт тыа хаһаайыстыбатын бэтэрээнэ Елена Петровна Новикова 11 оҕону төрөтөн улаатыннарбыт, 49 сиэннээх, 58 хос сиэннээх. Кини уола Петр Степанович кэргэнэ Татьяна Никифоровналыын 11 оҕону төрөппүттэр. Сиэнэ Туйаара Петровна 10 оҕолоох.
Биир дойдулаахтарбыт пуорума
Бэс ыйын 23 күнэ. Айсен Николаев Дьокуускайга ыытыллыбыт Биир дойдулаахтар пуорумнарыгар кытынна. Бу аан дойду араас муннуктарыгар олорор, Саха сириттэн төрүттээх дьон аан бастаан Саха АССР 100 сылыгар түмүстүлэр. Пуорум үлэтигэр Арассыыйа норуоттарын Ассамблеятын салайааччыта, Евразия норуоттарын Ассамблеятын Генеральнай сэкирэтээрин бастакы солбуйааччы Светлана Смирнова кытынна.
«Аан дойду үрдүнэн норуодунай дипломатия сайдыбыта, уопсастыбаннай уонна айар сибээстэр бөҕөргөөбүттэрэ. Атын эрэгийиэннэргэ уонна дойдуларга олорор дьоммут өрөспүүбүлүкэ олоҕун, сайдыытын кэтээн көрөллөр уонна кыахтара баарынан көмөлөһөллөр, өйүүллэр», — диэн Айсен Николаев эттэ.
Татарстан күннэрэ
Бэс ыйын 24 күнэ. Саха сиригэр Татарстан Өрөспүүбүлүкэтин күннэригэр Дьокуускайга Татарстан салайааччыта Рустам Минниханов кэллэ. Санатар буоллахха, былырыын Казань куоракка Татарстан Өрөспүүбүлүкэтэ төрүттэммитэ 100 сылыгар Саха сирин күннэрэ ыытыллыбыттара.
Бу күн Айсен Николаев уонна Рустам Минниханов Платон Ойуунускай өйдөбүнньүгэр сибэкки дьөрбөтүн уурдулар. Рустам Минниханов: «Биһиги уруулуу эрэ норуот буолбатахпыт, үгүс эйгэҕэ бииргэ үлэлэһэрбит биир ситимниир. Саха сирэ билигин үгүс эйгэҕэ инники күөҥҥэ иһэр. Кэнэҕэскитин сүбэбитин холбоон бииргэ үлэлээтэхпитинэ, федерация киинигэр да бэйэбит интэриэспитин туруулаһарбытыгар төһүү буолуоҕа», – диэн бэлиэтээн эттэ.
Бэс ыйын 24 күнүгэр “Татарстан-Саха сирэ” дьыалабыай пуорумҥа 300-тэн тахса киһи кытынна. Бэс ыйын 22-25 күннэригэр Татарстан күннэрин чэрчитинэн суруйааччылары кытта көрсүһүүлэр, быыстапкалар тэрилиннилэр. Буинскайдааҕы драматическай тыйаатыр артыыстара испэктээк туруордулар, Татарстан үҥкүүтүн судаарыстыбаннай ансаамбылын уонна ускуустуба маастардарын гала-кэнсиэртэрэ буолла.
Туймаада ыһыаҕа
Бэс ыйын 25-26 күннэрэ. Икки сыллаах тохтобул кэнниттэн Үс Хатыҥҥа ыраахтан-чугастан 220 тыһ. киһи ыһыах үөрүүтүгэр кытынна.
Бочуоттаах ыалдьыттар ортолоругар РФ Бэрэсидьиэнин дьаһалтатын салайааччытын солбуйааччы Магомедсалам Магомедов, Татарстан Өрөспүүбүлүкэтин Бэрэсидьиэнэ Рустам Минниханов, Новосибирскай уобалас губернатора Андрей Травников, Ханты-Мансийскай автономнай уокурук – Югра губернатора Наталья Комарова, Камчатка кыраайын губернатора Владимир Солодов, араас дойдулар генеральнай консуллара уо.д.а. бааллар.
“Дьон-сэргэ ыһыаҕы ахтыбыта тута көстөр, түһүлгэ аайы тоҕуоруһа муһунна. Биһиги эрэ буолбатах, Бүтүн Арассыыйа ыһыах буоларын кэтэстэ, бүгүн 50-тан тахса дойдуттан, элбэх эрэгийиэнтэн ыалдьыттар кэлэн, үөрүүбүтүн үллэстэллэр. Саха сирин ыһыаҕа саҥа таһымҥа тахсан билигин үгүс норуоту түмэр тэрээһин, доҕордоһуу, ил, эйэ бырааһынньыга буолла”, — диэн Айсен Сергеевич эҕэрдэ тылыгар эттэ.
Афанасий Ноев,
Ил Дархан пресс-сэкирэтээрэ.