Бу түгэн 80‑с сыллар бүтүүлэригэр буолбут. Биир сайын оттуу сылдьан, уончалаах уолчаан дэриэбинэттэн өйүө килиэп аҕала айаннаан баран төннүбэтэх.
Эдэр ыал дэриэбинэҕэ ананан үлэлии кэлбиттэр. Биир эргэ уопсай дьиэ аҥаарыгар олохсуппуттар. Оттуллар оһохтоох, бэрт дьоҕус дьиэ эбит. Кэргэнниилэр үөрэ-көтө сарсыарда ахсын үлэлэригэр бараллар. Арай олорбуттара иккис ый буолбутун кэннэ, киэһэ аһыы олордохторуна оһох “тыс” гына тыаһаабыт уонна оһох кэнниттэн кирдээх баҕайы таҥастаах, сэрбэллибит баттахтаах кырачаан кыыс тахсан кэлэн ытыһын ууммутунан оҥой-соҥой көрөн турарын аан бастаан эр киһи көрөн, олус соһуйан да, куттанан да тыыммакка олорбут. Били күө-дьаа кэпсии олорон, эмискэ ах барбытын кэргэнэ соһуйан хаҥас хайыспыта, оҕо турар эбит.
Дьахтар этэ тымныы уунан саба ыстарбыт курдук буолбут, иккиэн саҥаларыттан матан биир сиргэ хараҕаланан олорбуттар. Сотору кэминэн оҕо сүтэн хаалбыт. Көрбүттэрин иккиэн даҕаны итэҕэйбэтэх курдук буолбуттар эрээри, уку-сакы аһаан баран, утуйар аакка барбыттар. Хайдах эрэ бэйэ-бэйэлэриттэн ыйытыахтарын сэрэхэчийэр эбиттэр. Санааларыгар кинилэри ким эрэ иһиллээн турарын курдук санаабыттар. Сарсыныгар саҥата суох аһаан, оһохторун үөлэһин сабан баран үлэлэригэр барбыттар. Дьахтар урукку курдук эрдэ кэлэн күөс күөстүөн дьулайбыт, кэргэнэ үлэлээн бүтэрин күүппүт. Дьэ, онно көрсөн баран бэҕэһээ көрбүттэрэ илэтин дуу, харахтара иирбитин дуу кэпсэппиттэр. Иккиэн көрбүт эбиттэр. Ол киэһэ саҥата суох сирэй-харах манаһа аһыы олордохторуна, били оҕолоро эмиэ тахсан кэлбит, бу сырыыга остуолга арыый чугаһаабыт. Кирдээх ытыһын уунан тураахтыыр эбит. Сотору кэминэн эмиэ сүппүт. Дьахтар олус куттанан сатаан олоруо суохпут диэн нэһилиэк сэбиэтигэр үҥсүбүт.
Онуоха аҕам саастаах сэбиэт Киргиэлэй ити дьиэ кэлин көһөрүллэн кэлбитин кэпсээбит. Онно биллибитинэн, былыр, сэрии саҕана, ити дьиэ урут атын сиргэ турдаҕына, бүтүн дьиэ кэргэн хоргуйан өлбүт эбит. Эдэр учуутал ыал дьиэҕэ көһөн кэлэн баран оһохторун аһаппатахтар, сыт-сымар таһаарбатахтар. Ити иннинэ олоро сылдьыбыт эдэр ыал этэҥҥэ үс сыл кыстаабыттарын кэпсээбит. Дьахтар ол киэһэ кэлэн алаадьылаабыт, оһоҕун аһаппыт, көрдөспүт. Муннукка алаадьы уурталаабыт. Арай киэһэ оҕолоро көстүбэтэх. Инньэ гынан сирэй-харах манаспакка бэрт холкутук аһаабыттар. Санааларыгар били дьоҕус дьиэлэрэ сырдыырга, кэҥииргэ дылы буолбут. Онтон ыла дьахтар алаадьылаата да уотун аһатар, оҕо турбут туһаайыытынан алаадьы уурар буолбут.
Ити курдук этэҥҥэ икки сыл кыстаан баран, дьиэ туттан көһөн барбыттар. Былыргы дьиэ-уот төһө да көһөрүллэн саҥа акылааттанан тутулуннар, дьиэ иһигэр олорон ааспыт дьон олоҕо-дьаһаҕа хаалан хаалар эбит. Ол да иһин, ханна да хонор, олохсуйар буоллахха сири-уоту, оһоҕу аһатар, көрдөһөр саха дьонун сиэрэ-туома буоларын умнуо суохтаахпыт. Сорохтор дьиэ муннугун аһатары сүөргүлүүллэр. Дьиэҕэ оттуллар оһох баар буоллаҕына аһатар, буруолатар хайаан да наада. Оттон ити былыргы дьиэҕэ дьон хоргуйан өлбүт буолан, муннукка ас уурар омнуоламматын туһунан кырдьаҕастар сүбэлээбиттэр. Хоргуйан өлбүт оҕо барахсан дууһата көстөөхтүүр буоллаҕа дэспиттэр. Оттон бэйэ туттубут саҥа дьиэтин муннугар ас уурар соччото суох. Араҥаччылыыр-арчылыыр уот иччитин айах туттахха сөп диэбиттэр.
Ульяна Захарова, «Саха сирэ» хаһыат 2026 c. кулун тутар 13 күнүнээҕи нүөмэриттэн