Бу түгэн 80‑с сыллар бүтүүлэригэр буолбут. Биир сайын оттуу сылдьан, уончалаах уолчаан дэриэбинэттэн өйүө килиэп аҕала айаннаан баран төннүбэтэх.
Оччолорго төлөпүөн, сибээс суох буолан, куруук сылдьар ыллык суолу ыйан баран, уолларын килиэп ыллара ыыппыттар. Күүстээх үлэҕэ сылдьар дьон ким даҕаны бэкээринэҕэ тиийэн буһа-хата уочараттыыр кыаҕа суох эбит. Уоллара барбыта суукка буолбутун кэннэ аҕата аах аймаммыттар. Улахан убайдара кэтэһэ сатаан баран, быраатыгар утары барбыт. Дьиэтигэр тиийбитэ, ийэтэ аах тугу даҕаны билбэккэ олороллор эбит. Хата, бу дьон килиэп ыла кэлбэтилэр диэн бэйэлэрэ дьиктиргээн олороллоругар түбэспит. Ити күнтэн били сүппүт уончалаах уолчааны көрдүүр түбүгэр түспүттэр. Оҕоҕо ханна да кыыл түспүт суола-ииһэ суох эбит. Көрдөөбүттэрэ нэдиэлэ буолан баран, арай кырдьаҕас эбээлэрэ мэнэрийэн турбут. Утуйа сытан баттатан олоро биэрбит да, маннык саҥалаах буолбут: “Дэриэбинэ дьиэлэрин кырыыһата саҥа көстөн эрдэҕинэ, көстүбэт туох эрэ санныбыттан харбаабыта. Эбээ, мин хаһыыбын ким да истибэтэҕэ. Ити үрэххэ киирэр суолга былыргы ынах ыллыгын туһаайытынан соспут суола баар эбээт. Тиит төбөтүгэр тиийэ үөһээ көтөҕөн таһаарбыта уонна сиргэ элиппитэ. Ийээ, аҕаа, эһиги миигин ити туһаайытынан көрдөөҥ, улахан хара илиилэринэн сиргэ кистээбитэ, дьиэбэр тиийэ сатыыбын да сатаан тиийбэппин”, — дии-дии арай эмээхсиннэрэ баттаҕа арбайан тугу саҥарара дьүүлэ-дьаабыта биллибэт буолбут.
Оччолоооҕу түүн ортото истэн баран, дьиэлээхтэр бары оронноруттан ойон туран утуйар уулара уйгуурбут. Сай ортото оһохторун оттон уоттарын аһатар аакка барбыттар. Бэйэлэрэ да оҕолорун сүтэрэн муор-туор буола сылдьар дьон аны эбээлэрэ моһуогурбутуттан олус куттаммыттар. Кэмниэ-кэнэҕэс эмээхсин сэниэтэ эстэн, айаҕыттан күүгэн аллан налыс гыммыт, уоскуйбут. Уһуктубутун, өйдөммүтүн кэннэ ыйыппыттара тугу да өйдөөбөт эбит. Арай олох сэниэтэ суох эбит. Эмээхсин кэпсээнин кутталларыттан өйдөөн истибэтэхтэр. Нөҥүө түүн арай биэстээх кыыстара моһуогуран турбут.
Эмиэ эмээхсин саҥарбытын курдук тиит төбөтүттэн сиргэ тимиччи түспүтүн, күүстээх илии санныттан харбаабытын, сир анныгар көмүллэ сытарын кэпсээбит. Дьэ, итиннэ бары тута өйдөөбүттэр, эмээхсин кыыһын кытта куустуһан олорон ытаспыттар. Оттон эр дьон нөҥүө сарсыарда түүн кыыстара ыйбыт сиригэр тиийбиттэр. Арай кэлин ынах да сылдьыбат буолбут былыргы ыллык суолга киһини соспут, тииккэ ылан сыбаабыт суол, онуоха оҕо күөхтүҥү ырбаахытын тооромоҕо тиит хатырыгар иҥнибитэ ыйанан хаалбыт. Оҕо кэпсээбит сирин хаспыттара, дьулаан хартыына кинилэргэ көстүбүт… Оҕо барахсан хас эмит миэтэрэ үрдүктээх тииккэ хайдах тахсан үөһэттэн оройунан түһүөҕэй диэн үгүс дьон мунаахсыйбыт. Оччолорго эмээхсин мэнэрийиитин, кырачаан кыыс саҥатын улаханнык итэҕэйбэтэхтэр, чып кистэлэҥинэн эрэ уора-көстө кэпсэтэллэр эбит. Оҕо барахсаны чуумпутук көмпүттэр. Ити кэмтэн сэрэхтээх ыллыгынан алаастан ким да быһалыы сылдьыбат буолбут. Кэлин, эбээлэрэ эмээхсин сиэнин аһыйан муҥатыйа олорон: “Оокком котоку, били ойуун уҥуоҕун уҥуордаан быһалыы суолу тутаахтаан былдьанаахтаабыт буоллаҕа…”, — диирэ эбитэ үһү.
Чахчы, ити сиргэ хас да үйэ анараа өттүгэр былыр сиэмэх ойуун олорон ааспыт. Бу ойуун сэргэтэ сиҥнэн сууллубакка уһуннук турбутун уолчаан эһээтэ эдэригэр суулларбыт аньыылаах эбит. Ол аньыытын кырачаан уолчаантан ситиспит буоллаҕа диэн дьон уора-көстө кэпсэтэрэ…
Ульяна Захарова. Хаартыска ЯСИА архыыбыттан.