Мин оҕо эрдэхпинэ аҕам биһиги Сэмэннээх диэн ыалы кытта дьукаахтаһан олорбуппут. Биир киэһэ үһүөйэҕин хаалан баран, абааһыны кэпсэттилэр. Аҕам сүрдээх холку, бүтэй эттээх, тугу да билбэт киһи этэ.
“Абааһы диэн суох. Сымыйа. Араас өтөхтөрүнэн, иччилээх аатырбыт сирдэринэн талбыппынан хонон-өрөөн сырыттым аҕай да, тугуу да билбэппин. Дьөрү, киһи уорбалыыр тыаһын да истибэппин. Мин бурдук харабыллыыр сирбэр Былатыанап диэн хомсомуолу таһааран көмпүттэрэ. Ол киһи сотору үөр буолбут сураҕа аар-саарга аатырбыта. Кэлин табыллыбакка, иккистээн хостообуттар диэн баара. Ол киһи уҥуоҕун кытта кэккэлэһэ күһүнү быһа түүн аайы хонорум да, бэл, онно туох да биллибэтэҕэ. Баҕар, хараҥата бэрт буолан аттыбынан ааһарын көрбөтүм эбитэ дуу? “ — диэн күлэн ылара.
Оттон суотчут Сэмэн олох утарара: “Туох эрэ баарынан баар. Мин үөрэхпин бүтэрээт, хоту баран үлэлии сылдьыбытым уонна куттанан быһыылааҕа, сотору дойдубар төннүбүтүм. Олох эппинэн-хааммынан билбит түбэлтэм онно буолбута. Кыра холкуос кэнсэлээрийэ дьиэтигэр чүмэчинэн үлэлии олоробун. Бэрэссэдээтэллиин иккиэ этибит, киһим ыалдьар буолан, икки сыарҕалаах атынан оройуон киинигэр балыыһаҕа барбыта. Кэнсэлээрийэбит икки дьиэ силлиһэ турарыттан түгэх өттө. Киирэр өртө тоҥ турар. Арай ол олордохпуна, таһырдьа сыарҕалаах аттар хоочугураһан кэлэн, дьиэ ааныгар тохтоотулар. Сотору тугу эрэ сыһаҕастаһан киллэрэн, тоҥ дьиэҕэ турбут остуол үрдүгэр уурарга дылы гыннылар. Онтон барыта уу-чуумпу буолан хаалла. Мин хайдах эрэ сээбэҥнээн, таҥнан чүмэчибин туппутунан тас дьиэҕэ тахсыбытым, туох да суох. Таһырдьа бааллара буолаарай диэх курдук санаан тахсыбытым, туох да суох. Арай ыраах ыаллар уоттара кылахачыһаллар. Мин туох да бокуойа суох дьиэм диэки түһүнэн кэбистим. Син барбахтыы түһэн баран кэннибин хайыһан көрбүтүм, кэнсэлээрийэм түннүктэрэ сандааран олорор. Өссө дьоннор күлүктэрэ элэгэлдьиһэргэ дылылар. Мин саараан турдум, ол туран көрдөхпүнэ, биир килэйээҥки бэргэһэ чүмэчи уотугар килэбэчис гынан ааста. Мин олох холкубар түһэн, дьоннор кэлбиттэр диэн төттөрү тэбинним. Тоҥ дьиэнэн лүһүргэйдээн киирэн, кэнсэлээрийэ аанын аһа баттаабытым, хабыыс-хараҥа, туох да суох. Икки хараҥа иччитэх дьиэ икки ардыгар буола түспүт киһи туох да аһара куттанан, соһуйан сарылаатым быһыылаах. Туох эрэ куһаҕан баҕайытык “хаах” дииргэ дылы гынна да, биирдэ өйдөммүтүм суолу ортолоон, дьиэбэр сүүрэн иһэр эбиппин. Онтон сүрэҕим баара-суоҕа биллибэт курдук тэбиэлээн, сүһүөҕүм нэһиилэ уйан дьиэбэр дьүһүн-бодо буолан киирэн дьоммун куттаатым. Ийэм уокка арыы кута-кута алҕаан, кэргэним дэлби көрөн-истэн, сарсыарданан син утуйан ыллым. Киһи баттаҕа турар дииллэрэ кырдьыгын онно билбитим.
Сарсыныгар хойутаан, төбөбүн баанан кэнсэлээрийэҕэ тиийэн үлэлии олордум. Остуорас оҕонньор кэлэн оһох оттубут да, дьиэ тыбыс-тымныы. Оччолорго үлэҕэ тахсыбат диэн улахан аньыы этэ, онон аата эрэ үлэлээбитэ буола олордохпуна, оҕонньор киирэн ааны саппакка барбыккын, бүгүн тоҕо хойутаатыҥ, төбөҥ баайыылаах, аһыыр оҕо быһыылааххын диэх курдук саҥартаата. Ол иһин барытын кэпсээн биэрдим. Оҕонньорум улаханнык соһуйда, киэһэ оһоҕу сабан баран, иккиэн дьиэбитигэр барарга сүбэлэстибит. Киэһэ хараҥаран чүмэчинэн олордохпутуна, түннүкпүт анныгар сыарҕалаах аттар тыастара хачыгыраһан кэллилэр. Оҕонньорбун көрө түспүтүм, мин диэки куһаҕан баҕайытык көрөн олорор эбит. Куттаныах курдук буоллубут. Сотору үүт-үкчү бэҕэһээҥи курдук тыаһаан-ууһаан, дьоннор тас дьиэҕэ турар остуолга тугу эрэ уурдулар. Онтон утуу-субуу үс киһи киирэн кэллилэр. Кырыа бөҕө буолбуттар. Билэр дьоммут киирэн кэлбиттэрин көрөн, хайа муҥун биһиги дьэ холкутуйдубут. Бэрэссэдээтэлбит балыыһаҕа киирэн биир эрэ хонон хаалбыт, ону өлүгүн аҕалан ити остуол үрдүгэр уурбуттар.
Аҕам итини истэн баран, бокуонньук бэриэтчиттээх киһи эбит диэн быһаарда.
“Ыйтан түспүт”.
«Эдэр саас», 08–06.1994.