«Отут үстээх эдэр киһи олоҕум диализтан тутулуктанарын саныахпар ыарахан этэ. Улаханнык муунтуйбутум, санаам түспүтэ», — диэн кэпсиир соторутааҕыта эрэ Польшаттан күрэхтэһэн кыайыы-хотуу көтөллөнөн кэлбит Гаврил Чемоханов. Кини онно күрэхтэһиигэ кыттан, 2 кыһыл көмүс, 4 үрүҥ көмүс уонна 1 боруонса мэтээллэр хаһаайыннарынан буолла.
Гаврил Чемоханов идэтинэн физкультура учуутала. Дьааҥыттан Дьокуускайга көһөн кэлэн баран, предприниматель буолан тутуунан дьарыктаммыт. Ол сылдьан, улаханнык тымныйан, 2013 сыллаахха икки бүөрэ аккаастаан кэбиспит.
—Эдэр киһи олоҕум диализтан тутулуктанарын кыайан ылымматаҕым. Олоҕум манан бүттэҕэ диэн, санаам улаханнык түспүтэ. Сылы быһа депрессиялаабытым. Онно чугас дьонум, оннооҕор билбэт да дьонум өйүүр сылаас, истиҥ тыллара атахпар турарбар улаханнык көмөлөспүттэрэ. “Киһи санаата күүстээх буоллаҕына, тугу барытын кыайар. Кытаат, өрө охсон ыл! Эдэр киһигин, төрүт бэринимэ!”- диэн ис сүрэхтэриттэн үтүөнү баҕаран этэр тыллара эрчими биэрбиттэрэ, эрэли сахпыттара. Бэл, кыратык да тугу эмэ кыайдахпына, аргыыйдык хаамтахпына даҕаны хайгыыллара киһиэхэ, дьэ кырдьык, стимул биэрэр эбит,- диир Гаврил.
Киһиэхэ киһи өй угар, санаатын салгыыр. Оннук үтүө дьон этиитэ бу эдэр киһиэхэ көмөлөһөн, онно эбии олох оргуйар киинигэр буһа-хата, айа-тута сылдьыбыта таайан, туһалаахтык сылдьыахха диэн уопсастыбаннай үлэнэн дьарыктанарга быһаарынар. Оннук үлэнэн утумнаахтык дьарыктанар дьону булан, чугастык билсэн, интэриниэккэ диализка сылдьааччылар тустарынан суруйуулары ааҕан, инбэлииттэр спорка, үлэҕэ ситиһиилэрин сиһилии билэн-көрөн, ыарыыны кыйдыыр булгуруйбат санааны бигэтик ылынар.
Уопсастыбаннай үлэҕэ көхтөөхтүк кыттарын сэргэ, оҕо эрдэҕиттэн тустуунан дьарыктаммыт эрчимин чөлүгэр түһэрэр туһуттан, спордунан уонна физкультуранан тиһиктээхтик дьарыктанар.
—Диализ кэнниттэн хайаан да сэниэ ылаары сытаҕын. Ол кэннэ, чэбдигирдэр хамсаныылары оҥоруохха наада эбит диэн бигэ санаалаахпын. Киһи бэйэтин туругуттан көрөн, сөп түбэһэри оҥоруохтаах. Мин итинэн, киһи санаатын күүһүнэн ыарыыны кыйдыыр кыахтаах эбит диэн көрдөрүөхпүн баҕарабын. Аны туран, Дьокуускай куораттааҕы инбэлииттэр уопсастыбаларын бэрэссэдээтэлин Екатерина Емелинаны кытта доруобуйаларынан инбэлииттэргэ көмөлөһөр сыаллаах ячейка тэрийбиппит. Эмтэнэ, эпэрээссийэлэнэ барааччыларга өйөбүл буолаары, үтүө санаа акцияларын, кэнсиэртэри, араас тэрээһиннэри тэрийэбит. Кыах баарынан көмөлөһөргө кыһаллабыт, — диэн кэпсиир.
Бу курдук уопсастыбаннай үлэ көхтөөх кыттааччыта Москваҕа Людмила Кондрашова бэрэссэдээтэллээх “НЕФРО-ЛИГА” диэн Бүтүн Арассыыйатааҕы нефрологическай ыарыһахтар уопсастыбаннай тэрилтэлэрин (МООНП) форумугар кыттыыны ылар. Бу тэрилтэ бүөр ыарыһахтар олохторун хаачыстыбата тупсарыгар, кыһалҕаларын быһаарарга көмөлөһөр сыаллаах-соруктаах үлэлэһэр. Форумҥа Польшаттан, Венгрияттан кэлэн бүөр ыарыһахтар спордунан дьарыктаныыларын, күрэхтэһиигэ ситиһиилэрин туһунан, о.д.а. элбэҕи кэпсээбиттэр. Гаврил онно диализ уонна трансплантация көмөтүнэн тура сылдьар дьон спорка хайдахтаах ситиһиилэнэллэрин, кинилэргэ анаан Аан дойду таһымнаах күрэхтэһиилэр ыытыллалларын, Европа оонньуулара диэн баарын сиһилии билбит. Интэриэстээх киһи быһыытынан, туһааннаах тэрилтэлэри, дьону кытта сибээһи туппут.
Онтон быйыл, сыл курдук суруйсубутун кэннэ, ыам ыйын бүтүүтүгэр Польшаҕа диализ уонна трансплантация көмөтүнэн тура сылдьар бүөр ыарыһахтарга Европа Оонньууларыгар ыҥырбыттар. Гаврил Чемоханов онно Бүтүн Арассыыйаттан аан бастаан суос-соҕотох баран кыттыыны ылан кэллэ. Буолан баран, онно буолбут спортивнай күрэхтэһии бары көрүҥнэригэр кыттан, түмүккэ 2 кыһыл көмүс, 4 үрүҥ көмүс уонна 1 боруонса мэтээллэри иилинэр үрдүк чиэскэ тиксибит. Гаврил 200 миэтэрэни сүүрүүгэ уонна дискэни быраҕыыга чөмпүйүөннээбит.
—Бүөр ыарыһахтарга, диализ көмөтүнэн тура сылдьар дьоҥҥо анаммыт спортивнай күрэхтэһии, тэрээһин диэн манна, Саха сиригэр, суох. Оттон соҕуруу уонна тас дойдуларга улахан болҕомто ууруллар. Тэрээһин, күрэхтэһии профессиональнай таһымнаах ыытыллар. Бу күрэхтэһиигэ, уопсайа, сэттэ уонча киһи күөн көрүстэ. Мин сүүрбүт дистанциябар уон биир киһи сырыста. Эмиэ атын күрэхтэһиилэргэ курдук, сааһынан категорияларга арахсаҕын. Чөмпүйүөннээбиппэр, улаханнык соһуйдулар. «Спордунан наар дьарыктанаҕын дуо?» диэн, онтон да атын ыйытыылара элбэх. Аны, онно Оонньууларга кытта тиийбит дьоҥҥо болҕомтолорун наһаа уураллар. Түспүт хоскуттан саҕалаан эмкэр-томкор, аскар-үөлгэр тиийэ кыһаллаллар. Күрэхтэһэн бүтэн баран диализтанным. Уопсайынан, санаам наһаа көтөҕүллэн, бөҕөргөөн кэллим, — диир спортсмен.
Гаврил күрэхтэһиигэ хайдах кыттыбытын көрө сылдьан, өссө биир улахан күрэхтэһиигэ Арассыыйа аатыттан кытыннарыахтарын баҕаран, бүөр ыарыһахтар спорка аан дойдутааҕы түмсүүлэригэр сайаапка ыыппыттар. Ол эрээри, онно сайаапканы ылыыны тохсунньунан түмүктээбиттэринэн итиэннэ күрэхтэһиигэ трансплантацияламмыттары эрэ (диализниктары ол күрэхтэһиигэ кытыннарбаттар эбит) кытыннаралларынан аккаастаабыттар. Ол оннугар тэрийсээччи быһыытынан уонна дьүүллүүр сүбэҕэ киллэрэбит диэн хоруйдаабыттар. Арассыыйаттан туруоруллубут хамаандаҕа лидер буоларыгар, ону сэргэ, спордунан дьарыктанааччыларга туспа тэрилтэ тэринэригэр сүбэлээбиттэр.
Онон Гаврил Дьокуускай куораттааҕы инбэлииттэр уопсастыбаларын бэрэссэдээтэлин Екатерина Дмитриевна Емелинаны кытта сүбэлэһэн баран, Арассыыйаҕа уонна Саха сиригэр Федерация тэрийэргэ быһаарыммыттар. Кинилэр этиилэрин үс-түөрт киһи истээт, тута өйөөбүт, кыттыспыт.
—Түгэнинэн туһанан, бэрэссэдээтэлбэр Екатерина Дмитриевнаҕа улахан махталбын тиэрдэбин. Кини өйөбүлүнэн, салалтатынан, ыйыытынан-кэрдиитинэн инним диэки эрэллээхтик хардыылыыбын, итиэннэ үс сыл иһигэр маннык кыайыыны ситистим. Билигин федерациябыт боппуруоһа табылыннаҕына, бүөр ыарыһахтар суолтан туораабатахпытын, биһиги эмиэ баарбытын, аан дойду күрэхтэһиитигэр тиийэ кыттарбытын көрдөрүөхпүтүн, бу олоххо эмиэ суолталаахпытын, наадалаахпытын биллэриэхпитин баҕарабын, — диэн Гаврил Чемоханов баҕа санаатын этэр. Туһааннаах тэрилтэлэр, министиэристибэлэр, СӨ бырабыыталыстыбата болҕомтоҕо ылалларыгар баҕарар.
Бу күннэргэ Гаврил, кыалыннаҕына, Испанияҕа диализниктар уонна бүөрдэригэр трансплантацияламмыттар күрэхтэһиилэрин былааннааһын туһунан түмсүү сүбэ мунньаҕар тэрээһин уонна бииргэ үлэлэһии боппуруостарынан сөбүлэҥ түһэрсэ, онтон Москваҕа Бүтүн Арассыыйатааҕы анал федерацияны тэрийэргэ кэпсэтиигэ барыахтаах.
Биһиги корр.,«Саха сирэ» хаһыат, edersaas.ru