— Отуттан тахса сыл анараа өттүгэр, сааһыран баран, алта уоннарын ааспыт дьон маннык балаһыанньаҕа көрсүөххүт диэбиттэрэ буоллар итэҕэйбэппит ээ. Этэбин дии, үөһэттэн анаммыт көрсүһүү. Эн этэриҥ курдук, бу үйэҕэ көрсүбэтэх дьон, икки аҥыы сылдьан олорон бүтүөхпүтүн сөбө, — Иван Данилович Ольга илиитин көхсүн имэрийэн ылбыта.
— Бээ, эн көнөтүк, дьоһуннаахтык олор, Иван. Таах сибиэ манна кэлэргин көҥүллээммин дии олоробун. Дьонум наһаа өрө-таҥнары хаамсан эрэллэр, сорохтор бу манан иккилиитэ-үстүүтэ аастылар, — Ольга төбөтүн быһа илгиһиннэ, күллэ.
— Оттон буолумматаҕыҥ дии куоракка ханна эрэ көрсүөҕү. Эмиэ да сөп.
— Иван, итиэннэ көрсүбэппит, суруйума-хайаама. Туох да кэскилэ суох дьыаланы эппитим курдук, тохтотуохха. Былыргыны халыҥ былыт саптаҕа, аны кэлэн кыыстаах уол курдук көрсө олордохпутуй. Ситэ этиллибэккэ хаалбыты кэпсэттибит, онон бүттэҕэ. Билигин кэлэн ол отут сыл анараа өттүнээҕини ороон, ким туох буруйдааҕын аахсан туох туһата кэлиэй? Чэ, дьиэҕэр бар, күтүө. Эдьиийим сүтэрбитэ буолуо, — Ольга күлэ-күлэ, дьыбаантан туран хоһун диэки хаама турда.
— Оля-аа, — Иван Данилович кинини ойон туран барыа дии саныы олорботох буолан, соһуйан эрэ хаалла.
Ольга Никитична хоһугар киирбитэ, Евдокията күүтэн ахан олорор.
— Доо, дьэ дьахтар аймаҕы долгутуох ис киирбэх дьээдьэ дии! Наһаа да бэйэ-бэйэҕитигэр барсыах кыраһыабай паараларгыт! — Евдокия сэргэхсийбит, үөрбүт-көппүт.
— Дьон хараҕын дьэ ааллыбыт быһыылаах. Акаарыбын дии, тоҕо эмиэ пансионакка кэл диэбиппиний. Тоҕо даҕаны кыыс оҕоҕо дылы көрсө олордомуй, өйүм бааллыбыта эчи сүрүн баҕаһын! Эн биһигини көрөөрү биирдэ эрэ аастыҥ, сорох сорохтор хастыыта да элэҥнэстилэр, — Ольга күллэ.
— «Сарыаллар» барахсаттар, күн сололоох дьон тугу гынарбыт баарай, билиэх-көрүөх баҕабыт улахана бөҕө.
— Баҕар, биир эбит киһи ыйыттаҕына, туох диэххиний, убайа кэлэн барда диэр. Былыргы тапталын кытта сибидээнньэлии олорор диэбэттэр ини. Син биир дьааххана саныы олордум, аны Иваны билэр дьон да баара буолуо диэн. Хотулар бааллар дии.
— Ээ чэ, силигин ситэрэн, оннукка түбэспэтэргит үчүгэй этэ. Хайа, доҕоор, туох диэн тыллааҕый-өстөөҕүй?
— Туох диэ баарай, ватсаапка тугу суруйсубуппут курдук кэпсэтии буолла. Саамай тиэрэ кэлэ түһэ сыспытым диэн, «аны сайын иккиэн мин дойдубар барыахха» диэтэҕэ үһү. Санаатын күүһүн көрүүй: миигин ыҥырдым да барсыа диир да ол аата?! Оттон эдьиийбиттэн кэргэнин уоран барар киһи буолбаппын дуо? Эр дьон санаатыгар, барыта чэпчэки, эдьиийбин быраҕан баран, хоту түһэр үһүбүт. Пьеса суруйуохха сөп дуу, — Ольга кыһыйа-абара санаабыта эмиэ күүскэ киирдэ.
— Бээ, тохтоо, уоскуй! Оо, мин эбитим буоллар, өссө да күһүн буолбатах диэн баран, бачча сыллар тухары сүтэрэ сылдьыбыт тапталлаахпын булан баран күрэһэбин! Ханна да буоллун! Дьон саҥарыа диэҕиҥ, наай гыннар биир ый кэпсэтэ, ырыта түһэн баран умнан кэбиһиэхтэрэ. Биирдэ кэлбит олоххор, суос-соҕотох таптаабыт киһигин кытта дьоллоно түһүүнү бэлэхтээриий бэйэҕэр! Кистээн, уоран диир буоллаххына, эдьиийгин кытта бүөмнээн кэпсэт ээ, — Евдокия олох сүбэлиирдии, тэринэн Ольга оронун таһыгар олорунан кэбистэ.
— Суох, эдьиийбэр оннук охсууну оҥорор быраабым суох. Оҕолорун туһуттан кыһалҕа бөҕөҕө киирэн олорор эбит, ол иһин даҕаны Иван дойдутугар бараары гыммыт быһыылаах дии санаатым. Ол миэхэ таптала саҥаттан күүдэпчилэнэн буолбатах, ити ыаллар сылаппыттар, — Ольга эдьиийэ уола, кыыһа дьиэ кэргэннэриттэн баран хаалбыттарын, кийиитин, күтүөтүн, сиэннэрин кытта хаалбытын бүгүн истэн, букатын да туспа санаа ытылҕаныгар ылларда.
Евдокияҕа ол быһыыны-майгыны кэпсиэн туттунна.
— Эһиги маннык балаһыанньаҕа көрсүбүккүт кэнниттэн Иван Данилович, кырдьык, Луизалыын хаалара саарбах. Эн эмиэ кини баарын иһин эдьиийбэр барбаппын дии олороҕун. Киһи биирдэ олорор диэн баран Иван этиитигэр сөбүлэс. Эн эмиэ таптыыр, таптатар, дьахтар дьолун билэр бырааптааххын эбээт! — диэн баран, Евдокия этэрбин эттим диэбиттии, көрүдүөргэ тахсан барда.
Ольга уу нуураллык олорбут бэйэтэ маннык санааҕа-онооҕо, толкуйга эрийтэрбититтэн сылайда даҕаны-ы…
Ол эрээри, биллэрбэт, көрдөрбөт да курдук тутта сатаатар, бүгүн Иванныын илэ көрсөн кэпсэппититтэн, кини таптыы, сылаанньыйа, манньыйа көрөр харахтарын сылааһыттан сүрэхтиин-быардыын сымнаата, дьоллонно. Ама таптаабыт эр киһитин кэтит санныгар өйөнөн, күүстээх илиилэрин күөнүгэр көмүскэтэн, тапталын сылааһыгар угуттанан олоруон баҕарбата кэлиэ дуо?! Саатар, Иван сааһыран өссө тупсубут ээ! Иван Данилович кини эдьиийиниин буолбакка, атын дьахтары кытта олорботоҕун ньии! Дьэ оччоҕо, Ольга Иваны батыһыах да этэ!
Суруйума, кэлимэ-барыма диэхтээтэ… Син биир күүтэр суруктарын, дьэ билигин кэлэн ватсаабы баар-суох чугас дьүөгэтэ, иэйиилэрин илдьитэ оҥоһуннаҕа үһү. Төлөпүөнүгэр ватсаабын аһа баттаабыта: Ивантан сурук бөҕө субуллубут. Ольга бу кыыс оҕо курдук суруктартан долгуйа олорорун, аны ким эрэ көрүө диэбиттии, эргим-ургум көрүннэ.
Галина Нельбисова,
«Эргитимэ дуу, хаар үҥкүүтүгэр»,
Айар» кинигэ кыһата.
