Камчаткаҕа РФ Куттал суох буолуутун сэбиэтин сэкирэтээрэ Николай Патрушев уонна РФ бэрэсидьиэнин Уһук Илин эрэгийиэннэргэ бэрэстэбиитэлэ Юрий Трутнев тырааныспар боппуруостарыгар улахан мунньаҕы ыыттылар.
edersaas.ru
Сэбиэт туһунан
Былырыын Сэбиэт көһө сылдьар мунньаҕа Дьокуускайга ыытыллыбыта. Бу мунньахха, сүрүннээн, демография боппуруоһа ырытыыга турбута. Оттон быйыл Камчаткаҕа ыыппыт мунньахтарыгар тырааныспар, экология эйгэлэригэр куттал суох буолуутун көрдүлэр. Мунньаҕы Сэбиэт сэкирэтээрэ Николай Патрушев, РФ бэрэсидьиэнин Уһук Илин эрэгийиэннэргэ бэрэстэбиитэлэ Юрий Трутнев ыыттылар. Көрсүһүүгэ эрэгийиэн салайааччылара кыттыыны ыллылар. Ил Дархан эбээһинэһин быстах кэмҥэ толорор Айсен Николаев эмиэ сырытта. Мунньахха Саха сиригэр сыһыаннаах үгүс боппуруос көрүлүннэ. Онон салгыы ити боппуруостары ылан көрүөххэ.
Өлүөнэ муостатын тутууну Патрушев өйөөтө
Мунньахха биир бастакынан муосталары тутуу боппуруоһа көрүлүннэ. Ол иһигэр Өлүөнэ өрүһү туоруур муостабыт бырайыага киэҥ кэпсэтиини таһаарда. Санатан эттэххэ, бу бырайыак 2013 с. үбүлээһинэ кыайан быһаарыллыбакка сылдьар. Билигин бырайыагы федеральнай бырагыраамаҕа киллэрэр сыал-сорук турар. “Бу боппуруос Сэбиэккэ да, бырабыыталыстыбаҕа да уруккуттан ырытыллар. Бырайыак Сэбиэккэ биир улахан боппуруос быһыытынан көрүллэ сылдьар. Николай Патрушев биһигини өйүүр”, — диэн бэлиэтиир Ил Дархан эбээһинэһин толорооччу суруналыыстары кытары көрсүһүүтүгэр.
Ол эрээри муоста тутуутунан биһиги эрэ буолбакка атын эрэгийиэннэр эмиэ кыһалҕатыйаллар. РФ бэрэсидьиэнэ бу саас ыам ыйыгар таһаарбыт ыйааҕар тырааныспар, суол-иис боппуруостарыгар ураты болҕомтотун уурбута. Онон сибээстээн эрэгийиэннэр бары да бу боппуруоһу инники күөҥҥэ таһаардылар. Холобур, биир улахан муоста Сахалиҥҥа тутуллуохтааҕа биллэр. Тоҕо диэтэргин, Сахалин кыраныысса кирбиитигэр сытар буолан, Россияҕа биир эмиэ ураты суолталаах. Ол эрээри Николай Патрушев мунньах кэмигэр: “Өлүөнэ өрүһү туоруур муоста Саха сиригэр эрэ буолбакка, Уһук Илин эрэгийиэннэргэ барыларыгар сыһыаннаах. Онон хайаатар да тутуллуохтаах,” – диэн иһитиннэрэн биһигини үөртэ. Саҥа “ыам ыйын ыйаахтарынан” ылыныллыахтаах судаарыстыбаннай бырагыраамаларга биһиги бырайыакпыт киирэригэр эрэл кыымын сахта. Манна даҕатан эттэххэ, Айсен Николаев бу нэдиэлэҕэ РФ тырааныспарын миниистирин кытары көрсүөхтээх. Бу боппуруос онно эмиэ көрүллэрэ чахчы.
Жатайдааҕы собуот
Тырааныспар эйгэтигэр иккис боппуруоһунан Жатайдааҕы суудунаны өрөмүөннүүр, тутар собуоту саҥардыы буолар. Бу бырайыакпыт эрдэ Арктиканы сайыннарыыга туһуламмыт тирэх зоналар былааннарыгар киирбитэ. Билигин өрүстэргэ, муораларга сылдьар суудуналарбыт олус эргэрдилэр, ирдэбиллэргэ кыайан эппиэттээбэт буолан иһэллэр.
“2020-2025 сс. уу суудуналарын саҥардыы барыахтаах. Бу бырайыакпыт аҥаардас биһиги эрэ өрөспүүбүлүкэбитигэр буолбакка, атын эрэгийиэннэргэ эмиэ сыһыаннаах. Уһук Илин субъектарын өрүстэрин флотун сайыннарыыга, ону сэргэ, нэһилиэнньэҕэ куттал суох буолуутун үөскэтиигэ ити улахан оруоллаах. Бырайыак Сэбиэт өйөбүлүн ылан турар. Былырыын судаарыстыбаннай бырагыраамаҕа киирбитэ. Манна анаан 4 млрд солк. көрүллүөхтээх”, — диэн бэлиэтиир Ил Дархан э.т. Айсен Николаев.
Атын эрэгийиэннэргэ суудуналары оҥорууну ылан көрдөххө, билигин Приморье “Звезда” диэн суудунаны оҥорор комплексын өссө кэҥэтэн эрэр. Былырыын балаҕан ыйыгар бастакы түөрт улахан суудуналарын оҥорууну саҕалаабыттара. Бу бырайыак “Роснефть”, “Роснефтегаз”, “Газпром” кыттыгастаах үлэлиир. Бу ый саҥата Приморскай кыраай губернаторын э.т. Андрей Тарасенко РФ бэрэсидьиэнин кытары көрсүһүүтүгэр бу боппуруоһу күүскэ туруорда. Камчаткаҕа 2015 с. саҕалаан саҥа паром оҥоруутун туһунан кэпсэтии ыытыллан, билигин бүддьүөттэн үбүлээһинэ көрүллэн эрэр. Саҥа суудуналар Камчатка Петропавловскайыттан Владивостокка тиийэ айанныахтаахтар.
Биһиги собуоппут сүрүн уратыта диэн хотугу өрүстэргэ, муораҕа сылдьар суудуналары оҥоруохтаах. Ону таһынан, бу комплекска эргэрбит суудуналары көтүрүү барыахтаах. Санатан эттэххэ, билигин өрүс анныгар сытар эргэ суудуналары ыраастыырга эрэгийиэннэр боломуочуйалара суох. Билиҥҥи туругунан, биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр 290 суудуна өрүстэргэ тимирэн сытар буоллаҕына, итинтэн 250 хаһаайына суох. Онон өрүс аннын ыраастааһыҥҥа Николай Патрушев саҥа хайысханы көрдүүргэ эттэ.
Бөҕү уматыы
Бу мунньахха тулалыыр эйгэни харыстааһыҥҥа үгүс боппуруос көрүллүбүтэ. Олортон биирдэстэрэ – кыра нэһилиэнньэлээх пууннарга бөҕү харайыы туһунан кэпсэтии. Манна Саха сирин уопута барыларыгар холобур буолла. Быйыл ыам ыйыгар Дьокуускайга Япония хампаанньата кэлэн бөҕү уматар кыра оһоҕу туруоран барбыта. Бу бырайыак былырыын Илиҥҥи экономическай форум кэмигэр тирэх ылбыта. Дьокуускай куорат дьаһалтата Япония «Хоккайдо корпорейшн» хампаанньатын кытары дуогабар түһэрсэн, сылга 500 тонна медицинскэй бөҕү уматар кыахтаммыта.
“Суола-ииһэ суох, киин сиртэн ыраах сытар нэһилиэнньэлээх пууннарбытыгар (300-400 ахсааннаах нэһилиэнньэлээх пууннарга) бу маннык оһохтору туһаныы туһунан кэпсэттибит. Япония биһиги өрөспүүбүлүкэбитин кытары үлэлэһэрэ уонна бөҕү уматар маннык дьоҕус собуот баар буолбута эмиэ ураты суолталаах. Аҕыйах ахсааннаах нэһилиэнньэлээх пууннарга бу маннык сыаҕы туруоруохха сөп эбит диэн дакаастаан, биһиги атын эрэгийиэннэр интэриэстэрин тартыбыт”, — диэн иһитиннэрэр Ил Дархан э.т. Николаев.
Илиҥҥи форумҥа
Мунньах түмүгэр балаҕан ыйыгар Владивостокка буолуохтаах Илиҥҥи экономическай форумҥа бэлэмнэнии боппуруостарын көрдүлэр. Бу форум быйыл төрдүһүн ыытыллар. Сылтан сыл форум таһыма уонна суолтата үрдээн иһэр. Ил Дархан э.т. Айсен Николаев итини бэлиэтээн туран, Юрий Трутневка цифровой экономиканы сайыннарыыга туспа былаһаакка тэриллиэн наадатын иһитиннэрдэ.
“Цифровой экономикаҕа, Уһук Илин эрэгийиэннэригэр цифровизацияны киллэриигэ туспа мунньах ыытыллыан наада. Бу биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр да, Уһук Илин федеральнай уокурукка бүттүүнүгэр да улахан суолталаах”, — диэн бэлиэтиир кини. Мунньах түмүгүнэн Айсен Сергеевич этиитин ылыннылар. Онон быйыл цифровой экономикаҕа туспа былаһаакка көрүллэрэ былааннанар.
Илиҥҥи экономическай форумҥа Саха сирэ, үгэс курдук, улахан бырайыактарынан кыттыаҕа. Биир улахан бырайыагынан сэлии аан дойдутааҕы киинин тэрийии буолуоҕа. Санатан эттэххэ, бу туһунан кэпсэтии РФ бэрэсидьиэнэ Владимир Путин Дьокуускайга кэлэ сырыттаҕына көтөҕүллүбүтэ. Эһиил Дьокуускайга сэлиини үөрэтиигэ аан дойдутааҕы конгресс ыытыллыахтаах.
Аграфена КУЗЬМИНА, «Саха сирэ» хаһыат, edersaas.ru