1944 сыл тохсунньу 15 күнүгэр Баатара нэһилиэгиттэн төрүттээх саха ньургун уолугар Федор Кузьмич Поповка сахалартан бастакынан Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойун үрдүк аатын иҥэрэр туһунан ССРС Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун ыйааҕа тахсыбыта 75 сылын туолла. Бу өрөгөйдөөх бэлиэ күн Дьоруой төрөөбүт сиригэр, Мэҥэ Хаҥалас улууһугар Баатараҕа, үрдүк тэрээһиннээхтик бэлиэтэннэ. Нэһилиэк олохтоохторо бэлиэ тэрээһиҥҥэ бука бары кытыннылар, ыалдьыттары маанылаан көрүстүлэр.
Днепр өрүс тымныы долгуннарын туораан, бойобуой сорудахтары хорсуннук толорон, Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойун үрдүк аатын сүгэн саха норуотун бастыҥ уола, хомойуох иһин, тыыннааҕар ылбатаҕа. Ол да буоллар, кини килбиэннээх аатынан бүтүн Сэбиэскэй Сойуус, Саха сирэ, биир дойдулаахтара бу сыллар усталарыгар киэн туттан, кини сырдык аатын үйэтитэн кэллилэр.
«Уларыйбат, уҕарыйбат үтүө ааккар уруй буоллун!» диэн үбүлүөйдээх тэрээһин Дьоруой аатын сүгэр Баатаратааҕы орто оскуолаҕа кылаас чаастарынан саҕаланна. Федор Попов олоҕун, Аҕа дойду уоттаах сэриитигэр чаҕылхай кыттыытын туһунан учууталлар, үөрэнээччилэр аҕыннылар. Оройуон салалтата көҕүлээһининэн хас сыл аайы улуус 31 нэһилиэгиттэн бастыҥ үөрэнээччилэр Белоруссияҕа Дьоруой көмүс уҥуоҕа көмүллэ сытар сиригэр баран кэлэллэр. Онно сылдьыбыт оҕолор тугу билбиттэрин-көрбүттэрин сиһилии кэпсээтилэр.
Нэһилиэк килбэйэр киинигэр Федор Попов аатынан мусуойга экскурсия тэрилиннэ. Поповтар төрүччүлэрин, Федя Попов оҕо сааһын, бастакы тапталын, эйэлээх кэмҥэ олоҕун-дьаһаҕын, уоттаах сэриигэ кыттыытын туһунан уолаттар сырдаттылар.
Уус Алдан уонна Мэҥэ Хаҥалас улуустарын байыаннай комиссариатын начаалынньыгын эбээһинэһин толорооччу Петр Докторов эҕэрдэ тылын улаханнык долгуйан туран эттэ. Кадет кылааһын оҕолоро сэрии толоонугар бэйэлэрин олохторун толук биэрбит саллааттар сырдык кэриэстэригэр туруоруллубут пааматынньыкка гирлянда, кэлбит ыалдьыттар Ф.К.Попов пааматынньыгар тыыннаах сибэкки дьөрбөтүн уурдулар. 75 сыллаах үбүлүөйү айхаллаан, саха ньургун уола, Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа Федор Попов үрдүк аатыгар сүгүрүйэн салют эйэлээх күөх халлааҥҥа өрө ньиргийдэ. Дьон-сэргэ хоолдьуктаах бэйэлэрэ хоҥкуйан чочумча саҥата суох турдулар.
Бу кэнниттэн култуура успуорт киинигэр үөрүүлээх тэрээһиҥҥэ сүрүн дакылааты «Баатара нэһилиэгэ» МТ баһылыга Иван Матвеев оҥордо. Долгутуулаах тэрээһин кыттыылаахтарын улуус баһылыгын социальнай боппуруостарга солбуйааччы Леонид Спиридонов эҕэрдэлээтэ. Оройуон Сэбиэтин дьокутаата Иван Аргунов бэйэтин эҕэрдэтигэр икки аҥар сылынан Дьоруойбут төрөөбүтэ 100 сыллаах өрөгөйдөөх үбүлүөйүгэр эрдэттэн бэлэмнэнэн үрдүк таһымҥа ыытар гына үлэлииргэ-хамсыырга ыҥырда.
‒ Устуоруйа чахчыларын хасыһан, үөрэтэн, эмиэ Федор Попов курдук хорсуннук киирсибит биир дойдулаахтарбыт ааттарын тилиннэрэргэ, дьоруойдар кэккэлэрэ хаҥыырыгар үлэлии сылдьабыт. Үүнэр көлүөнэ ыччаттарбытыгар инникитигэр бу үлэни ылсарга улахан сорук турар, ‒ диэн «Хара нэһилиэгэ» МТ баһылыга Дария Назарова эттэ.
Бэйэлэрин төлөннөөх эҕэрдэлэрин улуустааҕы бэтэрээннэр сэбиэттэрин бэрэссэдээтэлэ Маргарита Максимова, нэһилиэк баһылыктара Бэдьимэттэн Федор Баишев, Догдоҥоттон Иван Новгородов уонна Дьаҥхаадаттан Иннокентий Яковлев тиэртилэр.
Хаан-уруу аймахтар ааттарыттан СӨ үтүөлээх бырааһа, Майа сэлиэнньэтин уонна Бүтэйдээх нэһилиэгин Бочуоттаах гражданина Евдокия Борисова таайдарын, убайдарын аатын үйэтитэргэ элбэх үлэни ыыталларын кэпсээтэ.
‒ Сиэттэрбит ытыктыыр, сүгүрүйэр киһибитигэр аналлаах электроннай сайт оҥорор, ону сэргэ чахчыларга олоҕурбут уонна уус-уран киинэ устар баҕа санаалаахтар, ‒ диэтэ, оройуон дьаһалтатыгар сыллата улуус оҕолорун Белоруссияҕа экскурсияҕа тэрийэн ыытарыгар махтанна.
Үөрүүлээх тэрээһини «Кыталык» аҕам саастаах көлүөнэтин үҥкүүһүттэрэ, нэһилиэк талааннаах дьоно-сэргэтэ уонна оскуола үөрэнээччилэрэ, кадеттар киэргэттилэр.
Виктория БЕЛОЛЮБСКАЯ, «Саха сирэ» хаһыат, edersaas.ru саайтыгар анаан.