Быйыл өрөспүүбүлүкэҕэ дьиэ кэргэн бэлиитикэтэ ыытыллыбыта 25 сыла бэлиэтэнэр.
Бу сыллар тухары дьиэ кэргэн бэлиитикэтин боппуруостарыгар араас хайысхалаах үлэни ыытар киһинэн Максим Аммосов аатынан ХИФУ пединститутун профессора, педагогическай наука хандьыдаата, «Арассыыйа дьахталларын туһугар» норуот баартыйатын Саха сиринээҕи салаатын чилиэнэ, СӨ Дьахталлар уопсастыбаннай тэрилтэлэрин сойууһун чилиэнэ Мария Прокопьева буолар. Мин кинини кытта Петр уонна Феврония Муромскайдар чиэстэригэр бэлиэтэнэр Дьиэ кэргэн күнүнэн сибээстээн анаан кэпсэттим.
— Мария Михайловна, эн, университет преподавателэ, СӨ Дьиэ кэргэн кэмитиэтин кытта ыкса үлэлэспитиҥ уонна бүгүҥҥү күҥҥэ диэри үгүс кэскиллээх үлэни ыыта сылдьаҕын…
— Өрөспүүбүлүкэ Бастакы бэрэсидьиэнэ Михаил Николаев дьалхааннаах 90-с сылларга Дьиэ кэргэн дьыалаларыгар уонна демографическай бэлиитикэ судаарыстыбаннай кэмитиэтин тэрийэн, бэрт үгүс өрүттээх үлэ ыытыллыбыта.
Кэмитиэт салайааччыларынан үлэлээбит Анастасия Божедонова, Александр Пахомов, Алексей Сергучев, Афанасий Владимиров (СӨ Ыччат дьыалаларын уонна дьиэ кэргэн бэлиитикэтин миниистирэ) дьиэ кэргэн уонна оҕо көмүскэлигэр дьоһуннаах кылааттарын киллэрбиттэрэ. Кинилэргэ махталбыт сүҥкэн. Дьиэ кэргэн бэлиитикэтин кэмитиэтэ ХИФУ-ну кытта ыкса сибээстээхтик үлэлээбитэ уонна билигин да бу кэскиллээх үгэһин ыһыктыбат.
Мин бииргэ үлэлээбит дьоммун олус истиҥник саныыбын уонна билигин да сибээспин быспаппын.
— Эн «Надежда» диэн устудьуон дьиэ кэргэннэр кииннэрин аһан үлэлэппитиҥ. «Дьиэ кэргэн тьютора» диэн бырагыраама ааптараҕын дии?
— Эстония Тарту университетыгар анал стажировканы ааһан баран, Арассыыйатааҕы А.И. Герцен аатынан университекка салгыы үөрэммитим. 2014 с. магистрдары үөрэтэр «Дьиэ кэргэн тьютора» тосхолу торумнаабытым. Быйыл үһүс сылын дьиэ кэргэн тьютор-магистрдарын бэлэмнээн таһаарабыт. Кэрэхсэбиллээҕэ диэн, тьютордар практикаларын улуустардааҕы муниципалитеттар дьиэ кэргэн отделларыгар бараллар. Хомойуох иһин, бу иннинэ муниципальнай тэриллиилэргэ дьиэ кэргэн олоҕун-дьаһаҕын, ис кутун, уйулҕатын үөрэтэр анал исписэлиистэр буолбакка, учууталлар, зоотехниктар, бибилэтиэкэрдэр, онтон да атын араас идэлээх дьон үлэлииллэрэ.
— Выпускиктарыҥ туох ситиһиилэннилэр?
— Бу бырагыраама дириҥ ис хоһоонноох буолан, ыччаттар олус баҕаран, ылларан туран үөрэнэллэр.
Онон выпускниктар үлэлэрэ да тахсыылаах, улахан түмүктээх. Ол курдук, Л.П. Ефремова «Берегиня» тулаайах оҕолор уонна көрөр-истэр дьоно суох хаалбыт доруобуйаларынан хааччахтаах оҕолор анал коррекционнай дьиэлэрин дириэктэрэ. Кини СӨ Общественнай Балаататын чилиэнэ. Онно дьиэ кэргэн уонна оҕо дьыалаларыгар кэмитиэт салайааччытын солбуйааччынан талыллыбыта. Н.В. Попова — Дьокуускай к. «Ромашка» оҕо саадын ыстаарсай иитээччитэ. «Төрөппүт эппиэтинэһэ» диэн оскуолаҕа киириэн иннинэ саастаах оҕолору иитиигэ социальнай бырайыак ааптара. Иитээччи бу үлэтин оҕо тэрилтэлэрин педагогтара уонна төрөппүттэр туһаналлар. У.Г. Сыроватская — Дьокуускай куорат Үөрэххэ управлениетыгар педагогтары аттестациялааһын отделын салайаччытынан үлэлиир. С.А. Бурнашева — «Кунтэгил» диэн уол уонна кыыс оҕону тус-туспа иитэр оҕо тэрилтэтин арыйбыта. А.А. Киселева «Аптаах сундуук» диэн элбэх оҕолоох ыалларга анаан аһымал пуондатын тэрийбитэ. Кини Саха сиригэр эрэ буолбакка, Арассыыйаҕа тиийэ ааҕыллар оҕо суруйааччыта буола үүннэ.
Быйылгы выпускниктарым эмиэ бэрт кэскиллээх ыччаттар. Ол курдук, С.Е. Алексеева – Анаабыр (долган-эбэҥки) национальнай улууһун Сааскылаахтааҕы «Тугутчаан» оҕо саадын иһинэн үлэлиир 3-7 саастаах оҕолорго анаан «Тугутчаан» үҥкүү ансаабылын тэрийбит. Н.Н. Абрамова Усунаайа улууһун Казачьетыгар «Биһиги, хаһааччыйалар – чөл олох иһин!» диэн нэһилиэк иһинэн анал бырайыак оҥорон үлэлиир. Юрист Р.В. Саммель оҕо уонна дьиэ кэргэн интэриэһин көмүскүүр сокуоннар олоххо киириилэригэр үлэлэһэр. Ити курдук, үөрэнээччилэрим тустарынан кэпсии туруохпун сөп.
«Дьиэ кэргэн тьютора» — саҥа, кэскиллээх идэ. Биһиги, ХИФУ пединститутун преподавателлэрэ, дойду аҕа баһылыга Владимир Путин ыам ыйынааҕы уураахтарын толорууга тахсыылаахтык үлэлэһэбит. Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр биллэриллибит Оҕо саас Уон сылын былааныгар дьиэ кэргэн тьютордарын бэлэмнээн таһаарыы соруга эмиэ турар. Онон биһиги «бастакы хараҥаччыларбыт» СӨ Дьиэ кэргэн бэлиитикэтин үлэтигэр сонун сүүрээни аҕалан, дойдубут социальнай сайдыытыгар дьоһуннаах кылааттарын киллэриэхтэрэ.
— Мария Михайловна, кэскиллээх үлэҥ силистэнэн-мутуктанан, Арассыыйа таһымыгар тахсан, өссө да кэскиллээх бырайыактары олоххо киллэрэргэр баҕарабын. Дьиэ кэргэн боппуруостарыгар иҥэн-тоҥон үлэлэһэргэр махтал буоллун!
… Бүгүн, от ыйын 8 күнүгэр – Дьиэ кэргэн күнүгэр учуонай Мария Прокопьева ТӨРӨӨБҮТ КҮНҮН бэлиэтиир. Саха Далбар хотунугар санаабыта барыта туолан иһэригэр, айымньылаах, үйэлээх үлэтэ өрүү ситиһиилээх буоларыгар баҕарабыт!
Елена ПОТОЦКАЯ, “Саха сирэ” хаһыат, edersaas.ru
Хаартыска – социальнай ситимнэртэн.