Дьиҥнээх антиоксидант. Ханнык отон утаҕа ордук туһалааҕый?

Морозильнигы арыйабыт, онно — сайыҥҥыттан хаһааныллыбыт тоҥ отоннорбут сыталлара буолуо. Хаптаҕас, уулаах отон, күлүүкүбэ, биэ эмийэ…

Кинилэри күннээҕи аһылыкка туттуохха сөп. Онуоха биир саамай судургу ньыманан морс эбэтэр кисиэл оҥоруу, компот оргутуу буолар. Нутрициолог уонна-акушер Наталья Чаевская ханнык кыһыҥҥы утахтар ордук туһалаахтарын уонна хайдах иһэр ордугун туһунан кэпсээтэ.

«Кыһын үгүс дьон ууну иһэр эрэсиимигэр алҕастардаах буолар — ууну үксүн чэйинэн, кофенан эбэтэр минньигэс утахтарынан солбуйаллар, түмүгэр организм кистэлэҥ уута суох буолууттан эбэтэр саахар элбэҕиттэн эрэйдэниэн сөп.

Үчүгэй кыһыҥҥы утах сылытыахтаах уонна табыгастаах температуралаах буолуохтаах, битэмииннэрдээх уонна минераллардаах, ону таһынан наһаа минньигэс буолуо суохтаах. Морс, кисиэл уонна компот «көмүс классикаларыгар» киирсэллэр, ол эрэн хас биирдиилэрэ бэйэлэрэ туспа уратылаахтар уонна мөкүлээхтэр.

Морс

Морс диэн нуучча куухуньатын үгэс буолбут утаҕа, үксүн клюкваттан, уулаах отонтон, хаптаҕастан эбэтэр биэ эмийиттэн оҥоһуллар отон уута. Морс атын утахтартан сүрүн уратыта оҥоһуллар ньыматыгар сытар: отоннор уһуннук оргутуллубаттар, кыратык ньыһыйыллар эбэтэр сибиэһэйдии туттуллаллар, онтон уута ыгыллан тахсан сылаас ууну кытта булкуллар.

Морс туһата. Морс С битэмиининэн баай, ордук күлүүкүбэттэн уонна уулаах отонтон оҥоһуллубут. Бу битэмиин иммунитеты бөҕөргөтөргө уонна тымныйыы кэмигэр түргэнник чөлүгр түһэринэргэ көмөлөһөр. Ону таһынан морска туттуллар отоннорго антиоксидант элбэх, кинилэр килиэккэлэри алдьаныыттан харыстыырга уонна кырдьыы бырасыаһын бытаардарга туһалаахтар.

Итини таһынан, морс сүһүрүүнү утары дьайыылаах, сэргэхситэр, сылытар, туругу тупсарар уонна тымныйыы бастакы сибикилэрин чэпчэтиэн сөп. Сүрүнэ — туһалаах эттиктэрин сүтэрбэт гына отоннору оргутумаҥ.

Морс итэҕэстэрэ. Бу утах саамай тарҕаммыт итэҕэһинэн наһаа элбэх саахары киллэрии буолар, тоҕо диэтэххэ үгүстэр аһыытын суох оҥороору саахары наһаа элбэҕи куталлар — ордук маҕаһыыҥҥа атыыланар морстарга. Ас буһарар системалара мөлтөх дьон морсу убатан иһиэхтэрин сөп.

Кисиэл

Кисиэл — отон эбэтэр фрукта уутугар крахмал эбиллиилээх хойуу утах. Үксүн күлүүкүбэттэн, хаптаҕастан, вишняттан, биэ эмийиттэн эбэтэр куурдуллубут фрукталартан бэлэмнэнэр.

Кисиэл, морстан уратыта диэн, үрдүк температураҕа бэлэмнэнэр, тоҕо диэтэххэ, крахмалы итии убаҕаска сиидэлиэххэ наада.

Кисиэл туһата. Кисиэл сүрүн туһата — ас буһарар системалара ыалдьар дьоҥҥо олус туһалаах. Ону таһынан кисиэл үчүгэйдик сылытар уонна тоторор.

Кисиэл итэҕэстэрэ. Кисиэл сүрүн итэҕэһэ — крахмала. Ол түргэнник глюкозаҕа кубулуйар уонна хааҥҥа саахар таһымын күүскэ үрдэтиэн сөп, онон саахардаах диабеттаах дьоҥҥо элбэхтик иһэргэ сүбэлэммэт. Ону таһынан классическай ырысыаптарга үксүн саахар элбэх буолар, ол калорийноһын өссө үрдэтэр. Ол иһин кисиэл утахтааҕар аһылыкка чугас.

Компот

Компот — фрукталары эбэтэр отоннору саахардаах ууга оргутан оҥоһуллар утах. Кыһын компокка үксүн сайыҥҥы хаһаас туттуллар: тоҥ отоннор эбэтэр куурдуллубут фрукталар. Үгүс киһиэхэ компот саамай үгэс буолбут уонна табыгастаах кыһыҥҥы утах буолар.

Компот туһата. Компот организм уу балансын үчүгэйдик тутар, үчүгэйдик иҥэр уонна барыларыгар кэриэтэ сөп түбэһэр. Саахара наһаа элбэҕэ суох буоллаҕына, күннээҕи утах быһыытынан туттуллуон сөп.

Компот итэҕэстэрэ. Сүрүн итэҕэһэ — уһуннук итиигэ буһарыыттан туһалаах эттиктэр үгүс өттүлэрэ суох буолаллар.

Итини таһынан, итэҕэһинэн саахары ааҕыахха сөп. Ону үгүстүк, ордук кыһыҥҥы хаһааска, элбэхтик куталлар.

Онон, барытынан туһалаах утах диэн суох, тоҕо диэтэххэ морс, кисиэл уонна компот оҥоһуллуутугар бэйэлэрэ туспа үчүгэй уонна мөкү өрүттэрдээхтэр.