КИМИЭХЭ ДА КЭПСЭММЭТЭХ КЭПСЭЭН
Дьахтар анала
Люба аан бастаан таптал диэни оскуолаҕа сылдьан билбитэ. Чоҕулуйбут хара харахтардаах уолчаанныын биирдэ эмэ хардарыта көрсөн, мичээрдэһэн ылаллара үчүгэй да этэ, сэбиэскэй кэмҥэ билиҥҥи курдук куустуһа-уураһа сылдьар кэлиэ дуо, барыта туҥуй, барыта кистэл… Ол уолу элбэх кыыс сырсара, ол эрээри Куока кими даҕаны ордорон чорбоппокко барыларыгар истиҥник сыһыаннаһара. Люба оскуоланы бүтэрэр сааһыгар, табаарыс кыыһа эксээмэҥҥэ бэлэмнэнэр сылтахтанан, түөрт буолан чугастааҕы алааска уруок аахпыттара. Өкүүчэ уолунаан туспа барбыттарыгар Куокалаах аа-дьуо кэпсэппиттэрэ. Бастаан иккиэн кыбыстан баран, кэлин бэйэлэрин курдук эп-эдэр хатыҥнар быыстарынан сиэттиһэн хаампыттара, аһара ыраах баран дьоннорун кэтэһиннэрбиттэрэ. Ол дьоллоох аҕыйах чаастар Люба өйүгэр-санаатыгар, дууһатын түгэҕэр үйэлээхтик сөҥөн сылдьаллар. Куока аҕыйах сыллааҕыта оҕото-уруута суох сылдьан өлбүтүн истэн, Назаровна күнү быһа ытаабыта. Туох ааттаах быһа этэн кэбиһэн, кинилэр бэйэ-бэйэлэрин улаханнык сөбүлэһэр эрээри, булсубатылар, хайдах Дьылҕа хаан кинилэр тустарыгар кытаатан биэрдэҕэй! Куока оҕоломмот дьахтары ылбыта хомолтолооҕун баҕаһын. Куоканы дьахтардыы санаатынан Люба аһынара, кини кырдьарын өйдөөмүнэ, дьахтарыттан арахсыбакка, аҕа буолар дьолу билбэккэ бараахтаатаҕа. Хаһан эрэ оройуон киинигэр холуочук сылдьан Куока ускул-тэскил олохтооҕун суламмытыгар, тоҕо кини туора хаампыта буолуой? Төбөтүн түөһүгэр сыһыаран, истиҥ тыллары кулгааҕар сибигинэйэн, кини доҕорун олох очурдарыттан төлөрүтүөх тустааҕа, ону баара оччолорго кини эдэр эрдээҕэ. Ол эриттэн үчүгэйдик саныыра диэн икки-үс эрэ түгэн, билэ-билэ эт өйүнэн сылдьан араас куһаҕаны оҥорор киһи этэ. Сотору өлөрүн билэн эрэ баран, Любаҕа кэлэ сылдьан, бары буруйун бырастыы гынарыгар көрдөспүтэ, тобуктаан туран ааттаспыта.
Ол киһилиин Люба төһө да эрэйдээхтик олордор, наһаа таптаабыт киһитэ этэ. Эдэр киитэрэй киһи, бэйэтигэр үрдүттэн анныгар диэри таҥас бөҕө ылларан, массыына харчыта булларан, биир сыл Люба толору дьоллоох, дьону массыына түннүктэринэн эрэ көрөр, олоҕу анаарар буолбуттааҕа. Дьоно, дьүөгэлэрэ онон-манан таайтаран соччото суоҕу этэллэрин аахайбат этэ. Онтон массыыналара алдьанан, киһитэ кулуупка үлэлии киирэн, аны эдэр кыраһыабай кыыска харааччы иирэн, Люба анала кэтэһии буолбута. Уһун кыһыҥҥы киэһэлэргэ араас уһун санаа намылыйа субуллубута аҕай. Кэлтэччи кэтэһии киһини кэбирэтэрин Люба билбитэ. Эчи саатын-суутун, кини аһаҕастык көрсүүлэһэр эрдээх, сиргэ киириэҕин сир кытаанаҕа, халлааҥҥа көтүөҕүн кынаттара кырылыннахтара… Биир да эрэл кыыма суох олоҕуттан Люба ытыы-ытыы дойдутугар төннүбүтэ, эрэ буолуохсут эһиилигэр атын эдэр дьахтары кэргэн ылбыта иһиллибитэ. Сордооҕуҥ баара өлүөн эрэ иннинэ, таптыыра бэрдиттэн Люба кинини хайдах курдук үчүгэй олоххо олордубутун дьэ өйдөөбүт этэ.
«Сааһыҥ ыраатта, дьахтар оҕолонор сааһа кылгас» диэн дьоно этэллэрэ элбээн барбытыгар, улаханнык сөбүлээбэтэр да, бэйэтин кытары саастыы киһиэхэ кэргэн тахсыбыта, өссө балта эмтэнэ барарыгар оҕотун иитэ ылбыта. Эһиилигэр, дьэ, оҕолонор дьолу билбитэ. Балтылара туох да диэтиннэр, күнү көрдөрбүт чыычааҕа Любаҕа син биир күндү. Кэргэнэ арахсыбытын да иһин Назаровна дьоллооҕо, икки уол оҕолооҕо, бу — кини кэтэспит кэтэһиитэ, баҕарбытын кэлиитэ этэ. Оччолорго оҕолор кырачааннарын иһин, билигин уолаттар төлөһүйэн, улаатан уҥуохтаах көнөлөрө, дьүһүннээх үтүөлэрэ буолан, куорат кыргыттара бэйэлэринэн катокка, пааркаҕа ыҥырар уоланнара буоллулар. Биир уол үрдүк, биирэ орто үөрэхтэннилэр, үлэлииллэр. Онтон ордук ийэҕэ туох дьол баарый?
Любаны билигин иккис эрин дуома кыйахыыр буолла. Киниттэн арахсан, араас үлэҕэ көһө сылдьан үлэлии-үлэлии дьахтар бөҕөтүн ыйыттар да, бииргэ даҕаны сөбүлэппэккэ, Любаҕа төлөпүөннүүр идэлэннэ. Собус-соҕотох оҕотугар соххор солкуобайы уумматах эрээри, иитиллэрэ хаалбыт быһыылаах! Кэргэнигэр, уолугар хаһан эрэ дьэбир сыһыаннааҕын умнубута эчи түргэнин, кырдьар кыһалҕатыгар ыктардаҕа.
Ангелина Данилова, «Кимиэхэ да кэпсэммэтэх кэпсээн» (Бичик, 2019 с.)
кинигэттэн быһа тардыы
