Соторутааҕыта батсаапка дьабарааскы этэ атыыга тахсыбытын туһунан хаартыска тарҕаммыта.
edersaas.ru
Бу кэрбээччи сиэниллэрэ сиэниллибэтэ улаханнык биллибэт. Үгүстэр: «Аата булт аһа баранан, кытайдар курдук, аны дьабарааскыны ас оҥостор буолбуттар дуу…» — диэн соһуйаллар. Эчи, сыаната да ыарахана — 1200 солк.
Маныаха Дьааҥы улууһун олохтоохторо санаалара олох атын. Эҥэттэн төрүттээх Степан Рожин бэлиэтииринэн, дьабарааскы этэ олохтоохтор төрүт астара эбит.
— Боруулаах, Табалаах, Адьыаччы нэһилиэктэрин олохтоохторун мааны астара.
Амтана — убаһа этин курдук, этэ эмтээх үһү. Онон статистика көрдөрөрүнэн, Борулаахха сэллик ыарыылаах киһи суоҕун тэҥэ дииллэр. Олохтоохтор талан, ыраас кырдал сир дьабарааскыларын бултаһаллар, — диэн кэпсиир Степан Дмитриевич.
Боруулаах нэһилиэгиттэн төрүттээх Мария Кондакова оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан, от кэмигэр омурҕаҥҥа амсайбытын ахтар.
— Дьабарааскы тыатааҕыны кытта тэҥ баайыылаах – кыһын утуйар, саас уһуктар. 2 м. киһи уҥуоҕун буорун хайдах да хаспат. 70 см тиийэ хаһар эрэ, суох эрэ. Көлбөркөй сымнаҕас буордаах сиргэ олохсуйар. Эмиэ кырдьаҕас курдук үөһэ эмтээх. Сыата сэллик ыарыыга туһалаах», — диэн санаатын үллэстэр Мария Алексеевна.
— Дьабарааскыны Дьааҥыга «өргүө» диэн ааттыыбыт. Сэрии саҕана дьааҥылары хоргуйууттан абыраабыт ас буоллаҕа. Кэлин куобах сүппүтүн кэннэ маасабайдык аһылыкка туттар буоллулар. Сотору Баатаҕайга ас-үөл дьаарбаҥката буолуохтаах. Онно дьабарааскы этэ хайаан да баар буолуоҕа, — диэн бэлиэтиир Боруулаах орто оскуолатын учуутала Юрий Божедонов.
Оттон анал үөрэхтээхтэр санаалара хайдаҕый? Наука диэйэтэлэ, тыа хаһаайыстыбатын наукатын дуоктара, ХИФУ доруобуйаны бөҕөргөтүүгэ эмтэнии уонна уонна сөпкө аһааһын киинин кылаабынай исписэлииһэ Константин Степанов этэринэн:
— Дьабарааскы — араас отторунан аһылыктанар кэрбээччи. Ситэн эрэр бурдук туораҕын сөбүлээн сиир, хоромньуну аҕалар. Кыһынын утуйар. Дьабарааскы аһыыр уонна үөскүүр сириттэн тутулуктаах.
Кини чума курдук сыстыганнаах ыарыылары тарҕатыан сөп, онон кутталлаах. Урут тириитин уонна сыатын тутталларын туһунан суруйаллар. Кыһалҕалаах кэмнэргэ, эт ас суох сирдэригэр биирдэ эмэтэ сииллэрэ буолуо. Билиҥҥи кэмҥэ туох да көҥүлэ, анал бэрибиэркэтэ суох дьабарааскы этэ итинник атыыга тахсара сыыһа. Дьон доруобуйатыгар буортуну аҕалбатын туһунан бигэргэтэр докумуоннаах буолуохтаах. Урут сүһүрэн өлбүт кыыллар сэймэктэрин, хаһыан сөп. Ол баар куттала.
Дьэ, ити курдук, батсаапка кэлбит 1200 солк. сыаната быһыллыбыт дьабарааскы этин хаартыската араас санааны сахта. Былыр былыргыттан ас оҥостон сии сылдьар дьону тохтоппотуҥ чахчы. Ким да кими да күһэйбэт: баҕардаххына – боруобалаа, сөбүлээбэтэххинэ – сиэмэ.
Елена ПОТОЦКАЯ, «Саха сирэ» хаһыат, edersaas.ru
Хаартыска: батсааптан