Саа-саадах бас билээччилэригэр сүрүн быраабылалартан биирдэстэрэ — ботуруоннары эппиэтинэстээхтик илдьэ сылдьыҥ. Сааттан туспа, анал хаатыгар, ботуруон кээмэйин тутуһан. Булчут, спортсмен, эбэтэр көннөрү саа-саадах сэҥээрээччитэ билиэхтээх сүрүн ирдэбиллэрэ.
Бастатан туран, сүрүн тиэрмини чопчулуоҕуҥ: сокуон өттүнэн көрөр буоллахха, саа-саадах бас билээччитэ ботуруону «таһар» (транспортирует), оттон «тиэйэр» (перевозит) диэн атын-атын өйдөбүллэр. «Тиэйии» – бу юридическай сирэйдэр (холобур, эргиэн тэрилтэлэрэ эбэтэр анал тиэйээччилэр) дьарыктанар үлэлэрэ. Оттон биһиги, чааһынай дьон, ботуруоннары тус сыалга анаан «таһабыт». Бу дьайыыга бэйэтэ чопчу быраабылалардаах.
Ботуруону таһыы сүрүн быраабылалара:
- 1. Сааттан-саадахтан туспа таһыы. Бу – тутаах, төрүт ирдэбил. Ботуруоннар суумкаҕа, кейскэ, хоруопкаҕа – ханна баҕарар, ол эрээри саа уоһун хаатыгар (патронник), маҕаһыыныгар эбэтэр барабааныгар баар буолуо суохтаахтар. Саа-саадах араарыллыбыт, анал хахха угуллубут буолуохтаах.
- 2. 1000 устуукаттан элбэҕэ суох. Сокуон (РФ Бырабыыталыстыбатын 814 №-дээх уурааҕа) анал көҥүлэ суох таһыллар ботуруон ахсаанын чопчу бу курдук быһаарар. Булт үгүс көрүҥэр эбэтэр ытыы сиригэр (стрельбище) барарга бу сөптөөх кээмэй.
- 3. Собуот хаатыгар эбэтэр харайарга анал иһиккэ. Бастыҥ ньыма – ботуруон бэйэтин кумааҕы хоруобун сүгэ сылдьыы. Ону таһынан, пластик бокстар, анал патронтажтар эбэтэр уу-хаар киирбэт иһиттэр эмиэ сөп түбэһэллэр. Бу ботуруон бүтүн хааларыгар уонна ыһыллан-тоҕуллан хаалбатыгар мэктиэ буолар.
Мөккүөрдээх боппуруос — оттон саа иитиилээх маҕаһыына хайдах буоларый? Бу боппуруоска быраабы араҥаччылыыр уорганнар үлэһиттэрин кытта үксүгэр өйдөспөт быһыы-майгы үөскүүр. Элбэх киһи ыйытар «cаа-саадах иитиилээх маҕаһыыннарын таһыахха сөп дуо?». Манна хоруй чопчу — «таһыахха сөп!». Ол эрээри, биир ураты усулуобуйалаах. Иитиилээх маҕаһыын – саа-саадахха сыһыаннаах тэрилинэн ааҕыллар, сошка эбэтэр шомпол кэриэтэ. Ол иһин, ботуруоннары кытта бииргэ таһыы диэн быраабыланы кэспэт.
Сүрүн быраабыла: иитиилээх маҕаһыын сааттан бэйэтиттэн араарыллыбыт буолуохтаах. Ол эбэтэр, сааҕа холбонуо суохтаах. Иитиилээх маҕаһыыны ботуруон суумкаларыгар эбэтэр саа кейсин туспа сиэбигэр уктаххына сокуону тутуһаҕын.
Тоҕо сороҕор өйдөспөт буолуу үөскүүрүй? Сорох үлэһиттэр иитиилээх маҕаһыыны саа анал тэрилин курдук эбэтэр «тута туттарга бэлэм» тэрил курдук сыыһа сыаналыахтарын сөп. Маннык түгэҥҥэ,«Саа-саадах туһунан» федеральнай сокуоҥҥа уонна ону таһыы быраабылаларыгар сигэниэххэ наада.
Ботуруоннары эппиэтинэстээхтик таһыҥ. Сааттан-саадахтан туспа, анал хаатыгар, кээмэйигэр лимиити тутуһан. Оттон иитиилээх маҕаһыыннары – сааттан туспа харайыҥ уонна таһыҥ, оччоҕо барыта сокуон ирдэбилинэн буолуоҕа. Бэйэҕитин харыстаныҥ, быраапкытын уонна эбээһинэскитин билэ сылдьыҥ!