Саха норуота уос номоҕо оҥостон кэлбит тапталлаах остуоруйатын “Биэс ынахтаах Бэйбэрикээн эмээхсини” уус-уран киинэ оҥорбуттар. Кулун тутарга киинэ тыйаатырдарыгар көрдөрүөхтээхтэр диэн үөрүүлээх сонун тилийэ көттө. Бу сонуну ааҕааччыларбытыгар тиэрдээри, киинэ, мульткиинэ уонна клиптэри оҥорор, устар режиссер Константин Тимофеевы көрүстүм.
Константин Тимофеев. Кини кимий?
Мэҥэ Хаҥалас Төҥүлүтүттэн төрүттээх. Кыра кылааска үөрэнэ сылдьан “Кэскил”, “Юность Севера” хаһыаттарга кэпсээн суруйан ыытара бэчээттэнэр эбит. Ону Константин туспа паапкалаан мунньубут. Сэттискэ үөрэнэ сырыттаҕына, төрөөбүт күнүгэр дьоно видеокамера бэлэхтиэхтэриттэн, кэрэхсии көрбүтүн устар, онтун чочуйар үгэстэммит. Оскуола кэнниттэн Санкт-Петербурдааҕы киинэ уонна телевидение институтугар үөрэнэ киирбит. Үрдүк үөрэх кыһатын бүтэрэригэр “Алаа Моҕус” остуоруйаны сахалыы, нууччалыы тылынан саҥардан, уруһуйдаан мульткиинэ оҥорбута хайҕалы ылбыт. Бу мульткиинэни төрөппүттэр улаханнык сөбүлээннэр, ютубка туруорбуттар.
Эдэр киһи ылбыт идэтигэр өссө үөрүйэхтэнэр туһуттан, ый устата Москваҕа “Союзмультфильм” киинэ устуудьуйатыгар үлэлээбит. Онно мульткиинэ режиссера, ССРС Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата Юрий Норштейны (“Ежик в тумане”, “Лиса и заяц”, “Цапля и журавль”, о.д.а), мультипликатор, сценарист Наталья Абрамованы кытары чугастык алтыспытыттан үөрэр, киэн туттар.
Режиссер үлэлэрэ
Профессиональнай режиссер “Саха” НКИХ “Завод” биэриитигэр үлэлээбит. Кини уруһуйдаабыт, устубут мулькиинэлэрин “Биһикчээн” биэриигэ көрдөрөллөр. Холобур, “Тураах хара дьүһүннэммитэ”, “Үчүгэй Үөдүйээн”, “Суор уонна куоҕас” о.д.а. кырачааннаргыт сэргии көрбүт буолуохтаахтар. Уус-уран киинэлэри устууга эмиэ үлэлэспит. 50-ча ырыаһыкка видеокилииптэрдээх. Күннэйгэ (“Тааттаҕа” видеокилиибин көрүҥ), Ирина Елизароваҕа, Бүөккэ Бүтүрүөпкэ, Ый Кыыһыгар, “Айархаан” бөлөххө, Джидаҕа, Клавдия уонна Герман Хатылаевтарга, Сардаана Осиповаҕа, о.д.а.
“Бэйбэрикээни” бэлэхтээтэ
—Оҕолорго аналлаах сахалыы тыллаах-өстөөх киинэни устуохха диэн санаа туохтан үөскээбитэй?
—Оҕолорбутугар төрөөбүт тылбытынан саҥарар уус-уран да, остуоруйа-киинэбит да суох. Төрөппүттэр кыра оҕолорун мэһэйдээбэтин, ытаабатын эрэ диэн, планшеты туттаран кэбиһэллэр. Оҕолор ютубунан, интэриниэтинэн мульткиинэлэри көрөллөр. Онтон атын аралдьыйаллара суох буолар. Ол түмүгэр, сахалыы саҥарбат көлүөнэ иитиллэр.
Саха сиригэр кинобум диибит эрээри, бу киинэлэрбит улахан дьоҥҥо аналлаахтар. Онон улахан дьон киинэтин көрөргө тиийэллэр. Онно тыла-өһө атын, охсуһуулаах, арыгылааһыннаах хартыыналар да баар буолаллар. Ол улаатан эрэ оҕо өйүгэр-санаатыгар атыннык өтөр, дьайар. Оттон оҕоҕо аналлаах суоҕун да кэриэтэ.
Билигин кыра оҕоттон ханнык мультигы көрөрүн ыйыттахха “Человек-паук”, “Симпсоны”, “Маша и медведь”, “Смешарики” диэҕэ. Ол аата, биһиги оҕолорбутун быыкаа эрдэхтэриттэн сахалыы тылбытыгар-өспүтүгэр ииппэппит итинтэн да көстөр. Онон, кэлин режиссер буолар оҕолор, сахалыы остуоруйаны киинэ оҥоруохха сөп эбит диэн өйдүөхтэрэ дии саныыбын. Кинилэртэн ким эмэ үчүгэй уус-уран киинэлэри, мульткиинэлэри оҥорон бэлэхтиэхтэрэ.
—Оттон тоҕо чуо “Бэйбэрикээни” талбыккыный?
—Нуучча норуотун “Морозко”, “Варвара-краса, длинная коса” остуоруйалара олус үчүгэй киинэ буолбуттарын үтүмэн көлүөнэ сөбүлээн аҕай көрдөхпүт. Биһиэхэ тоҕо сахалыы тыллаах-өстөөх остуоруйабыт киинэ буолара кыаллыа суоҕай диэн санааттан, саха норуотун көмүс остуоруйатын “Бэйбэрикээни” талбытым.
—Онно эбии персонажтары киллэрбиккин дии?
—Ити үөһээ этэн аһарбыт остуоруйаларбыт киинэ буолалларыгар, форматка сөп түбэһиннэрэн, эбэн, оҥорон биэрии баар буолар. Мин эмиэ толору метражтаан, балтараа чаастаах киинэ оҥордум. Түүннэри сюжетын суруйарбар, куруук таабырыны таайтара сылдьар кыыс Таайаана Куо, Хаардьыт Бэргэн доҕор уола, дулҕалаах күөллэр иччилэрэ – Дулҕанчы бэрт кэбэҕэстик айыллан тахсыбыттара. Онон остуоруйабыт киинэ буолар кэмэ кэлэн, баҕар, итинник ситимнэнэн испитэ дуу…
—Ханна уһуллугут, артыыстаргын хайдах таллыҥ?
—20-чэ күн устата Суоттуга “Доҕордоһуу” мусуойугар. Күрүлүүргэ, Булууска тиийэ сылдьыбыппыт. Оруолларга Саха драматическай уонна Олоҥхо тыйаатырын артыыстара: Зоя Попова, Мария Михалева, Ольга Дорофеева, Мария Тастыгина, Дмитрий Хоютанов, Владимир Михалев, Амматтан оҕолор: Өркөн Солдатов, Семен, Степан, Кристина Степановтар оонньоотулар. Айар бөлөххө: режиссер — мин, оператор Тим Третьяков, тыаһы-ууһу оҥорор режиссер Анатолий Яковлев, уоту-күөһү оҥорооччу Герман Сокольников, администратор Варя Ермолаева-Уйулҕаана, худуоһунньук Иван Федоров, Амматтан оҕолору аҕалбыт Татьяна Степанова уо.д.а. Манна даҕатан эттэхпинэ, мин үлэм ирдэбилинэн, ханна баҕарар сылдьан эрэ киинэҕэ, видеоҕа, килииби оҥорорго, о.д.а. барсыан сөптөөх дьону көрө сылдьар үгэстээхпин. Оннук талан көмөлөспүт дьонум бэртээхэй рекламаҕа да уһуллубуттара, модель да буоллулар.
—Саха остуоруйатыгар дьонун-сэргэтин тоҕо бохо истиилинэн таҥыннардыҥ?
—Эдэр модельер Анжелика Кириллина “Богемная Якутия” кэллиэксийэтин наһаа сэҥээрбитим. Онуоха аныгы үйэ оҕото көрөрүгэр ураты тыыннаарыбын ити истиили талбытым. (Анжелика Кириллина Москваҕа XI төгүлүн ыытыллар “Русский силуэт” норуоттар икки ардыларынааҕы эдэр дизайнердар куонкурустарыгар ити кэллиэксийэтинэн кыттан, уһулуччу уратытынан үрдүк сыанабылы ылан турардаах. –авт.) Анжеликалыын хас биирдии дьоруой майгытыгар-сигилитигэр сөп түбэһэр таҥаһы талбыппыт.
Режиссер түгэнинэн туһанан, Анжелика Кириллинаҕа, “Доҕордоһуу” мусуой кэлэктиибигэр, киинэни устарга үлэлэспит, көмөлөспүт дьонугар барыларыгар махталын тиэртэ.
—Киинэни устарга туох кыһалҕаны көрүстүгүт?
—Улахан кыһалҕа үп-харчы боппуруоһа. Дьиҥэр, киинэ үбүн-харчытын боппуруоһунан продюсер утумнаахтык дьарыктаныахтаах. Биһиэхэ оннук профессиональнай продюсер суох. Бары бэйэбит бэйэбитигэр продюсердыы сылдьабыт. Ол, биллэн турар, улаханнык атахтыыр. Онуоха мин айар үлэһит буоламмын, куруук киинэ хайдах буолуохтааҕын, дьоруойдары, кинилэр саҥаларын толкуйдуу сылдьар үгэстээхпин. Маныаха оҕо киинэтэ сайдарыгар үрдүкү салалта өртүттэн болҕомто төрүт суоҕа эмиэ улаханнык атахтыыр.
“Оҕолорбутун сахалыы саҥардыаҕыҥ” дэһэбит да, тас дойдуга оҥоһуллубут мульткиинэлэринэн муҥурданабыт. Сарсыардаттан киэһээҥҥэ диэри тэлэбиисэр ханаалларыгар тиһигин быспакка көрдөрөллөр. Онон оҕолорбут кимнээҕи дьоруой оҥостоллоро өйдөнөр. Ол түмүгэр, сахалыы саҥарбат, саха култууратын, үгэһин, сиэрин-туомун билбэт кэнчээрини иитэн-такайан таһааран эрэбит. Били, “өлөөрү сытан өйдөммүт” диэбиккэ дылы, хойутаан баран айманан туруохпут турдаҕа дуу диэн дьиксинэбин. Төһөлөөх көлүөнэни куоттаран, ночооттоох хааларбыт буолла.
—Итинник харгыһы туоратарга туох наада дии саныыгын?
—Омук сирдэригэр оҥоһуллубут мульткиинэлэри сахалыы саҥардыаҕыҥ диэһин, төрөөбүт тылы аахайбат буолуу. Ити мульткиинэлэр отой атын тыыннаахтар. Ол иһин, оҕолорго аналлаах сахалыы киинэ, мульткиинэ дэлэйиэхтээх. Ону устар, оҥорор туспа тэрилтэ наада. Холобур, ыһыаҕы, күнү көрсүүнү, кымыс иһиитин, ат сүүрдүүтүн, мас тардыһыытын уруһуйунан чаҕылхай өҥнөрдөөх (Константин мульткиинэлэри олус үчүгэйдик уруһуйдаан оҥорор-авт.) мульткиинэни оҥордоххо, оҕо кыратыттан сэҥээриэ, устунан сиэри-туому, үгэһи билэ, тутуһа, сэргии улаатыа. Оччоҕуна, билиҥҥи мульткиинэлэри үтүктэн, ол тылынан кэпсэтэ, саҥара буолбакка, сахалыы саҥара улаатыа. Ол төрөөбүт тылбыт симэлийбэтигэр, сайдарыгар улахан төһүү буолуо этэ. Салалта бу боппуруоһу болҕомтоҕо ылара буоллар диэн баҕалаахпын. Киинэни хаһан баҕарар элбэх киһи көрөр. Онон сөпкө туһаннахха, элбэҕи ситиһиэххэ сөп этэ.
—Константин, кэпсээниҥ иһин махтал. Айар аартыгыҥ арылыннын, үлэҥ-хамнаһыҥ ситиһиилэннин!
* * *
Дьэ онон, доҕоттоор, режиссер Константин Тимофеев бар дьонугар улахан экраҥҥа оҕолорго аналлаах “Бэйбэрикээн” остуоруйа-киинэтин көрүҥ, истиҥ, сэргээҥ, үөрүүнү үксэтиһиҥ!
Кулун тутар 21 күнүттэн Дьокуускайга, улуустарга киинэ тыйаатырдарыгар “Бэйбэрикээни” көрдөрүү саҕаланыа.
Кэпсэттэ Сардаана БАСНАЕВА, «Саха сирэ» хаһыат, edersaas.ru
Хаартыскалар: Константин Тимофеев архыыбыттан, интэриниэттэн