Култуура Маны аах

Бүгүн «Кут-сүр» түсчүтэ Тэрис төрөөбүтэ 70 сыла

Бүгүн суруйааччы, публицист, кириитик, филология наукатын хандьытаата, «Кут-сүр» кыһа түсчүтэ Лазарь Андреевич Афанасьев-Тэрис төрөөбүтэ 70 сыла.

Бүлүү куоратыттан төрүттээх Лазарь Андреевич 1983 сыллаахха Саха судаарыстыбаннай университетын бүтэрэн, 1984 сылтан Гуманитарнай чинчийиилэр институттарыгар үлэлээбитэ.

1993 сыллаахха «Фоносемантика основ образных слов якутского языка» тиэмэҕэ хандьытаат диссертациятын көмүскээбитэ. Бу сылдьан уопсастыбаннай үлэнэн күүскэ дьарыктаммыта. 2000 сылтан «Саха кэскилэ» уопсастыбаннай хамсааһын бэрэссэдэтээлинэн үлэлээбитэ. Тылга элбэх научнай үлэлээх Лазарь Андреевич саха норуотун итэҕэлин сөргүтүүгэ, «Кут-сүр» оскуолатын арыйарга, онтон «Кут-сүр» уопсастыбаннай институту тэрийэргэ, «Айыы үөрэҕин» ылынарга, «Саха норуотун үгэс буолбут култуурата» оскуола бырагырааматын оҥорорго сыратын-сылбатын биэрбитэ. «Саха литератора» уонна «Дууһа экологията» хамсааһыннар кини кыттыыта суох буолбаттара. Олоҕун тухары билбитин-көрбүтүн, чинчийбитин бар дьонугар биллэрэн, хаһыаттарга, сурунаалларга элбэхтик бэчээттэммитэ.

Ол иһигэр, саха фольклорун уонна тылын чинчийээччи, сырдатааччы Алексей Кулаковскай-Өксөкүлээх Өлөксөй айымньыларын уонна фольклору сиһилии ырыппыта, тэҥнээн көрбүтэ. Физико-математическай наука дуоктара Ньургун Петрович Лазарев:

«Лазарь Андреевич Афанасьев-Тэрис «Кулаковскай философията» диэн үлэтэ култуурунай суолталаах, Саха Өрөспүүбүлүкэтин уонна бүтүн дойду сайдыытыгар биллэр кылаатын киллэрэр дьоһун, улаҕатын көрбүт бүтүн научнай чинчийии», -– диэн үрдүктүк сыаналаабыта.

Саха норуотун итэҕэлин сөргүтүүгэ тугунан да сыаналаммат кылаатын киллэрбит Лазарь Афанасьев-Тэрис 2017 сыллаахха күн сириттэн күрэммитэ.

Үлэлэрэ:

Кыталыктаах кыраайым;
Сиэрдээх буолуу: кыра кылаас оҕолоругар айыы үөрэҕин туһунан кэпсээннэр;
Айыы үөрэҕэ;
Һоп-паа!: оҕону үс сааһыгар диэри иитии;
Алампа үөрэтиитэ;
Айыы сиэрин тутус: 1—2-с кылааска ааҕар кинигэ;
Айыы сиэрин тутус: 3—4-с кылааска ааҕар кинигэ;
Алаас хамсаныыта: Учууталга, төрөппүккэ көмө;
Ылдьаа Борооску: Орто саастаах оҕолорго кэпсээннэр.
Олоҥхолорго киһи анала;
Айыы суола; Эллэй Боотур (арамаан);
Дыгын (кэпсээннэр)
Мымак (кэпсээннэр)

Надежда ЕГОРОВА, «Саха сирэ», edersaas.ru

0
0