Мотя кыыс кыракый учаастактан үөс сиргэ үөрэнэ кэлбитэ. Ити алта уонус сылларга этэ.
Үөс сир киэҥин-куоҥун, тутуута элбэҕин, тыаһын-ууһун дьиктиргии көрбүтэ. Оскуолаҕа, ханна да буоларын курдук, саҥа үөрэнээччини тургута көрбүттэрэ.
Мотя сытыы-хотуу, ис киирбэх, орто уҥуохтаах, хара бараан дьүһүннээх, кыргыылаах баттахтаах, кугас оскуолунай пуормалаах, үрүҥ баартыктаах, маҥан наскылаах, хара түүппүлэлээх.
Кыыс тургутууну ааһан, сотору соҕус кэлэктиипкэ «бэйэ киһитэ» буола охсубута. Волейболга үчүгэйдик оонньуур. Оскуола чиэһин араас күрэхтэһиилэргэ көмүскүүр, хамаанда хапытаана.
Күн-дьыл элэҥнээн ааһара түргэнэ сүрдээх. Номнуо ахсыс кылааһы бүтэрэн, Мотя оройуон киинигэр остолобуойга иппэй-туппай үлэҕэ үлэлиир. Икки сыл этэҥҥэ үлэлээтэ. Кэлэктиибин сөбүлүүр.
Биир үтүө күн кэлии омук дьоно саҥа остолобуой тутуутугар үлэлии кэлбиттэрэ. Кэлээт да, эдэр кыргыттарга араас сылтаҕынан иҥээҥнэһэ сатыыллар. Мотя да онтон туора турбат. Таптал диэн тугун билэ илик кыысчаан туора омук киһитэ албын тапталыгар бэринэн, ыарахан буолан хаалар. Дэкириэтин ылан түҥкүтэх, кыракый учаастагар ийэтигэр барар. «Ити ыаллар кыыстара эрэ суох хат буолбут» диэн сурах кыракый дэриэбинэни тилийэ көтөр. Хоп-сип хорохоотторо хобу-сиби таһан, сии-одуу бөҕө. Сарсыардааҥы сонун, киэһээҥи кэпсээн Мотя тула эргийэр….
Дьыл — хонук. Төрүүр болдьоҕо кэлэн, үүт таһар массыынанан оройуон киинигэр киирэр. Эдэр киһи чэпчикитик 3 киилэлээх уол оҕону төрөтөр. Умса бырах, тиэрэ бырах айбытын көрөн төрөөбүт. Хап-хара силбэһэ хаастаах, киэҥ харахтаах, халыҥ уостаах. Ийэтэ үүтэ суох буолан, атын ийэлэр үүттэринэн аһыыр. Тастыҥ ийэтин балтыгар уонча хонукка олорор. Бүгүн төрөөбүт дойдутугар эмиэ үүт таһар массыынанан барар.
Оччолорго хантан билиҥҥи курдук дэлэй массыына кэлиэй? Оччо баарыгар махтал.
Оҕо икки ыйа чугаһаан эрэр. Эбээтэ ынах үүтүнэн аһатар. Мотоҕоно курдук буолан иһэр. Аҕатын аатынан Садык диэн ааттаабыттара. Уоппуската бүтэн, ийэтэ оҕону көрөр буолан, эмиэ улуус киинигэр үлэ көрдөһө киирдэ. Эдьиийигэр Ольгаҕа олорор. Буоста таһааччы үлэтин булан үлэлии сылдьар. Эдэр кыргыттары кытта билсэн, субуота киэһэ үҥкүүгэ сылдьар. Ол сылдьан көрсүө-сэмэй Куола диэн уоллуун билсэллэр. Балыыһаҕа электрик эбит. Төгүрүк тулаайах. Балыыһа уопсайыгар биир хоско олорор. Хос биэрбиттэригэр үөрэр. Бүгүрү үлэһит. Икки ый устата билсэн баран, сүрэхтэрин холбоон, санааларын түмэн сэбиэккэ саахсаланан эрдии-ойохтуу буолаллар. Аҕыйах доҕотторун ыҥыран бэлиэтииллэр.
Эдэр ыаллар бэйэ-бэйэлэрин өйдөһөн, таптаһан иллээхтик-эйэлээхтик олороллор. Мотя субуота аайы үҥкүүгэ барар. Куола дьиэтигэр кинигэ ааҕар. Мотя сороҕор хойутаабыт аатыран, аһыы утаҕы эмсэхтэнэн хоно хаалар, сороҕор арыгы сыттаах дьиэтигэр кэлэр. Сотору-сотору ким эрэ төрөөбүт күнэ бэлиэтэммит аатырар. Кыргыттара да аһыы уунан эмсэхтэнэн, Мотя кинилэри кытта тэҥҥэ исиһэр буолан иһэр. Куола бүгүрү — таҥас сууйар, дьиэ хомуйар, ас астыыр. Бородууктатын атыылаһар. Чөл олоҕу тутуһар. Дьахтар киһи арыгыга дөбөҥнүк ылларар эбит…. Куола: «Иһимэ, кыргыттары кытта суксуруһума», — диэн этэн көрөр да, истибэт. Дьиэҕэ онтон айдаарсар буолан эрэллэр… Уоллара Садык эбэтигэр. Номнуо биэстээх бэдик.
Ийэтэ кыыһа иһэрин дьонтон истэн, Садыгы ийэтигэр Мотяҕа ыытар. Садык аҕатын Куоланы сөбүлүүр. Ханна барар да, батыһа сылдьар. «Ийээ, арыгыны иһимэ, мин эйигин таптыыбын», — дии-дии кууһар да, ийэтэ истибэт. Кэмниэ кэнэҕэс сэбиэккэ этэн, наркологическай диспансерга эмтэтэ киллэрэргэ кэпсэтэллэр. Эдэркээн дьахтар итинниккэ тиийбитэ хомолтолоох.
Иһэр буолан үлэтигэр борогууллаан эһиллибитэ. Билигин оҕотун көрөр аатыран, дьиэтигэр олорор. Арыгытын биир ый испэккэ туораата. Дьиэ иһэ ас минньигэс сытынан тунуйда. Бары үөрэ-көтө сылдьаллар.
Болдьохтоох күннэрэ тиийэн кэллэ. Мотя кэргэнигэр Куолаҕа: «Эмтэммэккэ эрэ бэйэм быраҕыам», — диэн мэктиэ тылын эттэ. Оҕотун «Ийээ, иһимэ» диир саҥата иһиллэн кэллэ. Куола үөрбүт-көппүт сирэйэ хараҕар көстөн ааста.
Диспансерга тиийэн кэллилэр. Кылаабынай быраас бэсиэдэлэстэ. «Мин эмтэммэппин, күүстээх санаабынан,
арыгы дьаатыттан бэйэм-санаам күүһүнэн босхолонуом», — диэн баппыыска биэрдэ. Дьиэлэригэр үөрэн-көтөн тиийэн кэллилэр. Мотя боҕуруоскай отунан дьиэтин арчылаата, ыраастаата. Билииккэтин сылытан, тиэстэ охсон алаадьылаан сырдьыгынатта, Куола икки суол салаат оҥордо. Остуол тула олорон үөрэ-көтө аһаатылар. Сырдык санаанан салайтаран, сырдыкка, кэрэҕэ тардыһыахпыт диэн эрэл кыыма саҕылынна…
Аргыый быыһы сэгэтэн, Уйбаныаптар олохторун көрдөххө, маанылаах Саргы диэн кыыстаммыттар. Мотя кэтэхтэн экэнэмиис үөрэҕэр киирбит. Куола бастыҥ электрик буолбут, Садык бастакы кылааска киирбит. Кинилэр чөл олоҕу тутуһан дьоллоохтук олороллор. Үүммүт Саҥа дьыл дьолу-соргуну тосхойдун! Күүстээх дьиэ кэргэн таптала үрдүккэ көтүтэр.
Халлааҥҥыт өрүү ыраас буоллун! Ил-Эйэ туругурдун!
Александра КАРДАШЕВСКАЯ-ХАРЫСТААНА