Агнесса диэн ааты дьоно наһаа да таба тайаммыттар. Кыыс аата кэрэтин бүгүн ордук сытыытык өйдөөтө, долгуйда, киэн тутунна уонна иһигэр ийэлээх аҕатыгар махтана санаата.
Агнесса… Аат эрэ аат курдуга да. Бүгүн бу аата атыннык иһилиннэ. Кини кулгааҕар кини (ол аата КИНИ, өйдөөтүҥ?) «Агнесса» диэбитэ, алаатыгар, оҕолор, астыктык да астыктык тиийдэ ээ. Уо-ай… хайдах этэй. Кини киирэн кэлбитэ, умсары көрбүтэ, онтон симиттибиттии кыыһы уун-утары туран, олус сэрэнэн: «Агнесса-а…» — диэбитигэр, «а‑а‑аа» диэн иһиллэр-иһиллибэт дуораан бүүс-бүтүннүүтүн имэрийэн ааһар салгыҥҥа кубулуйбут курдуга. Уол куолаһа ханнык эрэ түгэҥҥэ олус түгэххэ сөҥөн, хайдах эрэ, иччилээх да курдуга. Агнесса онтон долгуйбута, аата кэрэтиттэн сэгэйэ үөрбүтэ, онуоха сөп түбэһэ сатаан, кини эмиэ, ол ханнык эрэ түгэҥҥэ үтүөмсүйэн ылбыта, иэдэстиин тэтэрбитэ.
Сонумсах сыһыан сыыйа кэбирээбитин бүтэй толкуйдаах көнө уол соннук таайбатаҕа. Билигин кыыс кинини көрбөтөҕө буолан ырааҕынан куотар. Уол даҕаны туох диэн сырсыай. Биирдэ эмэ утары көрүстэҕинэ ньиччи ыйытыан баҕарар: «Туох буоллуҥ? Туох буоллубут?»
Агнессаны дьоно араастаан ааттаан ыҥыраллара.
— Агни-и! Араар эрэ, араар бу муусуканы! Айа, уруоккун аах! — Аҕата анараа хостон дьаһайара.
— Несса! Ньукуругум! Кэлэн аһаарыый, — ийэтэ куукунаттан ымманыйан ыҥырара.
— Аньыасса-а! Аата, бу оҕом кэрэтин! — эбээтэ, дэҥҥэ кэллэҕинэ үөрэн, сүүһүттэн «һык» гынан ааһара.
— Агнесс! Дискотекалыыбыт? — дьүөгэлэрэ кимэллэрэ.
— Ага! Дьонуҥ бааллар дуо? — ыаллара киирэллэрэ.
Дьэ, итинник. Онуоха кимиэхэ да кыыс кыыһырбата, барытын буолуохтааҕын курдук ылынара. Оттон бүгүн кини дьэ өйдөөтө, Агнесса диэн аптаах аат.
Агнесса, арааһа, били кэпсиир тапталларыгар сирдьит… Уо-ой, эчи, кыбыстыытын. Кырдьык буолуо дуо? Арай КИНИ чахчы Агнесса таптала буоллаҕына… Айуу, чэ, кини да кини буолан, кини аатын да этиим ээ, аны кэлэн туох кистэлэй, кини — Коля. Тугун боростуойай даа? Буоллун ээ. Кэнники баҕар Николя да буолуо (били Саркози курдук дуо?) дии. Эбэтэр сөбүлээбэтэҕинэ, Коль диэтэххэ куһаҕан үһүө. Чэ, ыксаатахха, Никас да гыныллыа. Барыта биллиилээх дьон аата. Дьыала кини Колятыгар буолбатах, дьыала — Агнессаҕа. Коля ону хайдах сатаан ыҥырбытыгар уонна дьиҥнээх таптал кини эҥээригэр чугаһаабытын өйдөппүтүгэр.
Уо-ой… Уураһыахтара дии. Оччоҕо Агнесса хайдах буолуохтааҕа буолуой? Эчи, дьиктитин. Кыыс ити туһунан хаһан да санаабатах буолбаат? Оо, дьэ, түргэнник бэлэмнэнэ охсуохха баар эбит дии, барыта наһаа кэрэ, тупсаҕай, ураты буоларын курдук…
Агнесса харахтарын симэр уонна оргууй сыттыгын кууспутунан туймааран сытан инники олоҕун «тымтыктанан» көрөр. Дьэ, дьикти. Коля маарыын: «Агнеса-а…» — диэбитигэр, ип-итии салгын илгийэн кэлбитэ, ону кытта кини үөһээ уоһун үрдүгэр биллэ бытыгыраабыт бытыгыттан кытта хайдах эрэ мүөт сыта кэлэригэр дылыта… Тыый, уураһар оннук минньигэһэ буолуо дуо?
Ити санаатыттан бэйэтэ кыбыстан, сыттыгар сирэйин кистээтэ, салгыы туймаарбыт санаатыгар олорсон, үрүмэ былыттаах утуйаан куйаарыгар нухарыйа турда…
Ону баара, ойон-тэбэн ыраах ыстаныым эрэ, төттөрү, бэтэрээ диэки. Ити икки сыллааҕыта этэ ээ. Оччолорго Агнессалаах Коля сиэттиһэ эрэ сылдьар кэмнэрэ. Кыыс наһаа дьоллооҕо диир итэҕэс, уол да онтон хаалсыбыт көрүҥэ суоҕа. Олус да ханыылыылар диэн киһи эрэ хараҕа хайгыы көрөрө.
Бастакы уураһыы мүөттээх амтана өргө диэри умнуллубатаҕа. Салгыы ол аптаах мүөттэрэ кэмпиэккэ кубулуйбута. Минньигэһиргэтэн, сотору-сотору амсайарга абылатыы иккиэннэрин саба кууспута. Ардыгар Агнесса онтун суохтаан, ахтыбыт аатыран буолуо ини, араастаан мускуллар буолбута. Сороҕор, ол «минньигэһэ» суох буолан букатын буорайбыт кыыс кыҥкыйдаатаҕына, Коля тиэтэйэ-саарайа тигинэтэн тиийэрэ.
Бэрт кэмнэр этэ. Онтон хайдах этэй? Обуйук уостар мүөттэрэ-кэмпиэттэрэ арыый да ааһан, аны аныгылыы буолаахтыа, дьаабылыка-мандарин амтаныгар кубулутан, атыннык ааттанарга тиийбиттэрэ. Таптаспыт сүрэхтэр курдаттыы тардыһыылара уостан, уостара сатаммата бөҕө буоллаҕа.
Чахчыта даҕаны уостан сылтамматаҕа. Арааһа, Агнесса уостан ураты атын сыһыаны ирдиирин, кэрэчээн төбөтүгэр туох киирбитин тута таайа охсубатах Коля муҥнаах буруйдаммыта. Мүөт-кэмпиэт-дьаабылыка-мандарин даҕаны кими баҕарар хал гынар кэмнээхтэр быһыылаах. Минньигэс уоһун даҕайан дьоллуура сырыы ахсын аахсыылаах буолан испитэ. Урут бэйэтэ Колятын кууһан туран: «Ко-оль, бу сырыыга эн уостарыҥ буспут виноград саахарын курдуктар», — диэн тэптэрэрэ. Оччоҕо, хайыай, уол эмиэ тугу эрэ тобуларыгар тиийэрэ: «Агнесса-а, мүөттээх уосчааннарым». «Пахай даҕаны, Коля! Мүөтү урут эппитиҥ буолбат дуо? Атынна эти-ий…» «Ээ… оо… чэ, оччоҕо, мин дюшес амтаны-ым…»
М‑мм-ммм… Эчи, минньигэһин эриэхсит. Итинник уураһа турбут баар ини. Ол эрээри, биири лаппыйан, тура-тура кэлиилии кэбэн хатылыы турары, арааһа, кыыс аймах ордук сөбүлээбэт быһыылаах.
Дюшес да уһаабатаҕа. Салгыы тугу тобулара уустугурбут уол моһуокка ылларбыта. Коля судургутук этэрин мыыныы былаастаах ылыммат буолуу киэһэлэрэ үксээбитэ. Онтон биирдэ Агнесса уордайбыта быһыылааҕа. Эмиэ уураһаары чорбоппут уостарынан уол сэмээр кыыска сыстан эрдэҕинэ анарааҥҥыта тиэрэ хайыспыта уонна быһа охсордуу: «Фу-у! Бар мантан, тиискиттэн чэпчэки сыаналаах, баара эрэ аҕыйах кэппиэйкэлээх «Жемчуг» пааста амтана кэлэр буолбат дуо? Саатар тоҕо «Колгейт» буолбатый, кэрээки?!» — диэн кыйахаммыта.
Онтон ыла ардылара аппыта. Оруобуна икки ый буолла. Оттон икки сыллааҕыта атын да этэ. Коля куруук саныыр, Агнессаны тугунан хомоппута буолуой? Атаҕастаабыта суохха дылыта да, эмискэ кини тоҕо сириллибитэй?
Сонумсах сыһыан сыыйа кэбирээбитин бүтэй толкуйдаах көнө уол соннук таайбатаҕа. Билигин кыыс кинини көрбөтөҕө буолан ырааҕынан куотар. Уол даҕаны туох диэн сырсыай. Биирдэ эмэ утары көрүстэҕинэ ньиччи ыйытыан баҕарар: «Туох буоллуҥ? Туох буоллубут?»
Ол эрээри, ыччат ыы-муннук аайы сибигинэһэрин итэҕэйдэххэ, бука, дуоннаах харданы ылбата чуолкай. Сураҕа Агнесса кыргыттарга кыйаханан, кыыһыран эппит: «Уураһарыгар бэрт да, ууран биэрэрэ туга да суох…» «Ууран биэрэрдээх» буолуохтааҕын Коля эмиэ өйдөөбөтөҕө.
Ама даҕаны оннук үһү? Ол эрээри мүөттэн сириллэн пааста амтаныгар тиийиэххэ диэри, чахчыта даҕаны, киһи майгытын-сигилитин бастаан үөрэтэн билбит ордук буолсу эбит ээ?
Огдо
Чолбон. — 2018. — № 2