Быйыл куйааран, онно эбии ардаан, сир аһа барахсан үүнэр дьыла буолла. Сугун, дьэдьэн буһан, өрүскэлэһээччилэр, дьэ, туттан-хаптан аҕай эрдэхтэрэ. “Быйыл Аммаҕа тыраахтар халтарыйар дьэдьэнэ үүммүт” диэн сурах-кэпсээн этэрбэс араадьыйатын толордо.
Кыыс Амма барахсан кырылас кумаҕар, күөх ньаассын кытылыгар астаран тиийэннэр, Эмиэрикэ Чикаготыгар курдук, “тимир халҕаһа куорат” үүнэн тахсар.
Бугуһуйбут айылҕа оҕолоро тимир тиистээх аһыҥа үөрүн курдук ырааҕынан-чугаһынан эрийэ көтөннөр, оттору-мастары, дьэдьэннэри-хаптаҕастары барытын имири салаан, кэбийэн-кирэн үлтү тэпсэн, тибилийэн кэбиһэллэр. Дьэдьэннээн-отонноон илистибиттэрин, куйааһырҕаабыттарын таһааран: “Амма уута ып-ыраас, Амма уута сып-сылаас!” — дэһэн айманан умсаахтаан чомполоноллор.
“Сайын аайы аммалар айдаан бөҕөтө буолаллар. Сынньана кэлбит дьон хаалларбыт бөхтөрүн ыраастааннар, таһаннар. Саамай куһаҕана, алдьаммыт бытыылкаларын ууга быраҕаллар. Ити туох өйдөөх дьон эбитэ буолла? “Тимир куораттар” кэннилэриттэн сыалай тыраахтар буксуйа-буксуйа тардар бөҕүн-саҕын чакырдар, бөтүҥнэр, покровкалар, абаҕалар, сэргэ бэстэр хомуйаахтыыллар” диэн социальнай ситимнэр Сулҕаччыттан айманаллар.
Ама да, дьэдьэннээбит-сугуннаабыт иһин, бу туох ааттаах алдьархайай? Тугу да улахаҥҥа уурбаппыт, ис култуурабыт суоҕа, ньэгэйбит туоһута-көстүүтэ. Манныктары уодьуганныырга олохтоох дьаһалта кыаҕа-былааһа тиийээхтээбэт муҥа буоллаҕа. Кыыс Амманы маһын кэрдэн өлөрө сатаан баран, нарын-намчы отун-маһын, сирин-уотун үлтү тибилийэр, быртахсытар сир оҥостон эрэбит дуо?
Кыыс Амманы араҥаччылыыр, харыстыыр өрөспүүбүлүкэ таһымнаах уопсастыбаннай пуонданы тэрийиэххэ, ураты харыстанар сиринэн, айылҕа пааркатынан билиниэххэ. Манна кэлэн сир астааччылар, булчуттар курдук, көҥүл — лиссиэнсийэ атыылаһан сылдьар буоллуннар. Түспүт, тохтообут сирдэригэр санитарнай нуорманы тутуспат бэдиктэри тиэрэ кэлэн түһүөхтэригэр диэри ыстарааптыахха. Аммаҕа киириигэ-тахсыыга аатыран-аарыгыран турбут, дьаахханааччылар ырааҕынан тумнар ГАИ поһун чөлүгэр түһэриэххэ. Көрдүннэр-иһиттиннэр, кытаанахтык хонтуруоллаатыннар. Урукку буолбатах, уруулга араас кыдьыктаах, бэрээдэгэ суох бадьыылалар олорор буолбуттара ыраатта.
Үтүө тылы өйдөөбөт өрүттэри суут-сокуон, ыстараап-төлөбүр дьайыытынан ньүөлүтэлии, дөйүтэлии түһэн биэрдэххэ эрэ, оруо маһы ортотунан чолоҥнообокко, кэтэнэр, туттунар, киһилии сылдьар буолуохтара…