Ааҕааччы дьоҥҥо биллибит, аймалҕаны таһаарбыт дьыалалар дьылҕаларын куруук интэриэһиргиир. Биһиги хаһыаппыт уонна edersaas.ru саайтпыт оннук дьыалалар ханна тиийбиттэрин, тугунан түмүктэммиттэрин тиһигин быспакка сырдатан иһэр. Оттон бүгүҥҥү ыстатыйабар өрөспүүбүлүкэҕэ чопчу ааспыт 2018 сылга тэриллибит оннук дьыалалартан санатан аһарыам.
Сиэртибэлэрэ – оҕолоро
Сунтаарга. Бу дьулаан быһылаан 2018 сыл тохсунньу 28 күнүгэр Сунтаар сэлиэнньэтигэр буолбута — итирик аҕа 10 ыйдаах оҕотун иккис этээстэн быраҕан, улаханнык эчэппитэ. Ити чахчынан бэйэтин көмүскэнэр кыаҕа суоҕа көстөн турар кыра саастаах киһини өлөрөргө суудайыы бэлиэтэ баарынан.
Силиэстийэ быһаарбытынан, Сунтаар сэлиэнньэтин 24 саастаах олохтооҕо 2017 сыл атырдьах ыйыттан 2018 тохсунньутугар диэри кэмҥэ бииргэ олорор дьахтарын уонна кини 10 ыйдаах оҕотун өлөрөрүнэн суоһурҕана-суоһурҕана кырбыыр адьынаттаах эбит. Онтон тохсунньу 28 күнүгэр, 00 чаас 01.50 мүн бириэмэ иһигэр 24 саастаах киһи итирик сылдьан, 2017 сыллаах төрүөх оҕото улаханнык ытаа да ытаа буоларын тулуйбакка уонна утуйарыгар мэһэйдэтэн, ньиэрбинэйдээн баран, оҕону оронуттан ылан, хостон тахсан, иккис этээс кирилиэһиттэн (2,8 м үрдүктэн) маҥнайгы этээскэ бырахпыт. Ол түмүгэр, оҕо төбөтүгэр уонна түөһүгэр улахан эчэйиилэри ылбыт. Оҕотун ситэри сиэҕин, ийэтэ түбэһэ кэлэн, «суһал көмөнү» ыҥырбыт.
Бу аҕа буолуохсут урут киһини өлөрөрүнэн суоһурҕанан (РФ ХК 119-с ыст. 1 чааһынан), сууттана сылдьыбыт эбит. Силиэстийэ кэмигэр 4 экспертиза ыытыллан, бу киһи тугу оҥорорун өйдөөбөтүн, ол эбэтэр, мөлтөх өйдөөҕүн («слабоумие») быһаарбыттар. Доппуруос кэмигэр буруйун толору билиммит. Суут бу киһини күһэлэҥ эмтээһиҥҥэ уурбута.
Дьокуускайга. Иэдээннээхэй быһылаан Дьокуускай куоракка кулун тутар 16 күнүгэр буолбута — психическэй ыарыылаах ийэ оҕотун суорума суоллаабыта. Бу дьахтар киин куорат Хабаров уулуссатын 27/4 дьиэтин таһыгар чыскынан 9 саастаах оҕотун бүттэтэ суох кэйгэллээн баран, тимир гараас анныгар кистээбит этэ. Ыарыһах ийэ психоневрологическай диспансерга учуокка турар. Суут кинини күһэлэҥ эмтээһиҥҥэ уурбута.
Өлөрүүлэр
Верхоянскай куоракка. 2018 сыл олунньу 21 күнүгэр, сарсыарда 07.00 чаас саҕана, Верхоянскай куорат Киров уулуссатыгар турар биир дьиэтин кыбартыыратыгар 21 саастаах уол өлүгэ көстүбүтэ. Бу эрэйдээҕи этигэр-сиинигэр бүттэлээх миэстэ хаалларбакка кырбаабыттар этэ. Олунньу 26 күнүгэр Верхоянскайга тиийбит эксперт судебнай-медицинскэй чинчийии ыытан, эдэр киһи төбөтүгэр ылбыт хаан туруулаах эчэйиититтэн өлбүтүн быһаарбыта. 21 эрэ саастаах эдэркээн киһини обургу оҕолор итирэн баран, дьиикэйдик кырбаан өлөрбүттэрин туһунан сурах бастаан батсаабынан тарҕаммыта. Онтон ити чахчыны бигэргэтэн, силиэстийэ уорганнара холуобунай дьыала тэрийбиттэрэ. Билигин да силиэстийэ бара турар. Хас биирдиилэрин буруйа силиэстийэ кэмигэр быһаарыллыаҕа.
Булгунньахтаахха. Ыам ыйын 24 күнүгэр Хаҥалас улууһун Булгунньахтаах сэлиэнньэтигэр киһи өйүгэр батан киирбэт идэмэрдээх иэдээн тахсыбыта — 1952 с. төрүөх Александр Н. диэн Дьокуускай куораттан уонча сыллааҕыта көһөн кэлбит киһи – ыалларын (биэс киһини, ол иһигэр, 10 саастаах оҕону) саанан ытыалаан өлөртөөн баран, бэйэтигэр тиийиммитэ. Бу чахчынан силиэстийэ уорганнара «Иккиттэн элбэх киһини соруйан өлөрүү» ыстатыйанан холуобунай дьыала тэрийбиттэрэ. Өрөспүүбүлүкэ борокуратуурата бэйэтин бэрэбиэркэтин ыыппыта.
Силиэстийэ быһаарбытынан, ити алдьархай тахсыан чаас аҥаара иннинэ дьахтар төлөпүөнүн диктофонугар ыала киһилиин (өлөрүөхсүттүүн) кэпсэтиитин устубут. Онно өлөрүөхсүт дьахтарга уонна оҕолоругар кини тэлгэһэтигэр бөҕү-сыыһы быраҕалларын иһин кэһэтэлиэх буолан сааммыта баар эбит. Дьахтар ити сааммытын полиция участковай боломуочунайыгар этиэх буолбут.
Силиэстийэ кэмигэр доппуруостаммыт туоһулар быһаарбыттарынан, өлөрүөхсүт куораттан көһөн кэлэн, дьиэ атыылаһан, онно соҕотоҕун, кими да кытта билсиспэккэ-кэпсэппэккэ, бэйэтэ бэйэтигэр бүөм олорбут. Бэл диэтэр, түннүктэрин тимир эрэһээҥкинэн бүөлээбит. Ыала дьахтары кытта кини оҕолорун мэниктээһиннэриттэн сылтаан буруйдуур, тапсыбаттар эбит.
Силиэстийэ кэмигэр 15 судебнай экспертиза оҥоһуллубут, 59 туоһу доппуруостаммыт. Экспертиза өлөрүөхсүт хроническай психическай кэһиллиилээҕин быһаарбыт. Маныаха анал балыыһа да, ис дьыала уорганын да учуоттарыгар турбатах эбит. Силиэдэбэтэл бу киһи сэби-сэбиргэли ылбыта төһө оруннааҕын, сокуоннайын-суоҕун бэрэбиэркэлээбит – туох да кэһии суох, лицензияны ылыы бары түһүмэҕин ааспыт эбит.
Маны таһынан, өлөрүөхсүт ити алдьархайы оҥоруон иннинэ балтыгар эрийэн, ыалларын кытта кыыһырсарын-тапсыбаттарын уонна бу олохтон барар санаалааҕын эппитэ биллибит.
Биэс киһини чопчу бу Александр Н. өлөрбүтэ толору дакаастанан, итиэннэ холуобунай эппиэккэ тардыллыахтаах киһи бэйэтэ өлбүтүнэн, дьыала сабыллыбыта.
Үрдүк сололоохтор дьыалалара
Баһылыктар. Ааспыт сыл олунньутугар Уус Маайа улууһун урукку баһылыга Юрий Боярскайга үс холуобунай дьыала тэриллибитэ — ураты бөдөҥ кээмэйдээх бэриги ылыыга, түөкүннээһиҥҥэ, сулууспатын балаһыанньатынан туһанан, албыннааһыҥҥа. Ити дьыалалар биир дьыалаҕа холбоммуттара, суут көрүүтүгэр барбыттара.
Оттон Уус Маайа бөһүөлэгин дьаһалтатын урукку баһылыга Дмитрий Томтосовка бөдөҥ кээмэйдээх бэриги түүрэйдээн ылыыга холуобунай дьыала сайын тэриллибитэ уонна номнуо суукка көрүллэн, бириигэбэр тахсыбыта. Суут быһаарбытынан, 2016 сыл атырдьах ыйыгар кини уонна биир предприниматель 75 мөл. 727 тыһ. солк. тахса суумалаах муниципальнай хантараак түһэрсибиттэр. Саахалланар туруктаах дьиэлэртэн дьону көһөрүү бырагырааматын олоххо киллэрии чэрчитинэн, муниципальнай тэриллии бас билиитигэр тутулла турар дьиэлэри ылыыга.
Хантараакка илии баттаһыы кэнниттэн, баһылык урбаанньыттан хас да төгүллээн бэрик биэрэригэр модьуйбут — үлэ толоруллубутун туһунан докумуоҥҥа илии баттыырын иһин уонна хантараак сууматын бүтүннүү киниэхэ төлүүрүгэр. Баһылык модьуйуутун толорон, урбаанньыт кини счетугар 1 мөл. солк. ыыппыт. Ол харчынан баһылык бэйэтигэр 490 тыһ. солк. сыаналаах тыы мотуорун, 120 тыһ. солк. сыаналаах саа (иккиэн омук киэннэрэ) ылыммыт. Онтон ордубут харчыны уоппускатын кэмигэр туттубут. Буруйун толору билиммит. Суут кинини РФ Холуобунай кодексатын 290-с ыст. 5-с чааһын «в» пуунунан буруйдааҕынан билинэн, 2 мөл. солк. ыстараабы анаан туран, 3 сылга кытаанах эрэсиимнээх холуонньаҕа көҥүлүн быһарга уурбута. Маны сэргэ, 2 сылга судаарыстыбаннай сулууспа уонна олохтоох салайыныы уорганнарын дуоһунастарыгар үлэлиир быраабын быспыта.
Дьокутааттар. Муус устарга Ил Түмэн дьокутааттара Александр Уаровка уонна Дмитрий Саввиҥҥа РФ Силиэстийэлиир кэмитиэтин Саха сиринээҕи управлениетын салайааччыта Александр Заболиченко холуобунай дьыала тэрийбитэ. Дьокутааттар бөдөҥ кээмэйдээх бэриги ылыыга уорбаланан тутуллубуттара. Хайалара да буруйдааһыны билиммэтэхтэрэ. Дьыала СӨ ИДьМ-тын Экономическай куттал суох буолуутун уонна хоруупсуйаны утары үлэҕэ управлениетыттан уонна СӨ Борокуратууратыттан киирбит бэрэбиэркэлэр матырыйаалларыгар олоҕуран тэриллибитэ. Билигин дьокутааттар дьыалалара Дьокуускай куорат суутугар көрүллэ сылдьаллар.
Суол-иис тойотторо. От ыйыгар Дьокуускай куорат аэропордун генеральнай дириэктэрэ Николай Местниковка РФ Холуобунай кодексатын 290-с ыст. 6-с чааһынан, ол эбэтэр, дуоһунастаах киһи сокуоннайа суох дьайыылары оҥоруу иһин, ураты бөдөҥ кээмэйдээх бэриги ылыы бэлиэтэ баарынан, холуобунай дьыала тэриллибитэ. Силиэстийэ сабаҕалыырынан, хас да сыллааҕыта буруйданааччы олохтоох предпринимательтэн 14 мөл. солк. суумалаах бэриги түүрэйдээн ылбыт. Ол дьон киин куорат аэропордугар бэйэлэрин дьыалаларынан туох да мэһэйэ-харгыһа суох дьарыктаналларыгар диэн.
Ити күн, от ыйын 6 күнүгэр, аны «Ленатурфлот» хампаанньа дириэктэрэ Евгений Бало («Демьян Бедный» уонна «Михаил Светлов» теплоходтар) тутуллубута. Силиэстийэ уорганнара кинини хоруупсуйаҕа уорбалыыллар. Силиэстийэ сабаҕалыырынан, Бало харчыны күрэтэргэ анаан «дочерняй» хааччахтаммыт эппиэтинэстээх тэрилтэлэри тэрийбит, нолуогу төлүүртэн куотуммут, хоруупсуйа бөдөҥ схемаларын толкуйдаабыт.
Бу дьыалалар силиэстийэлэнэ сылдьаллар.
Вера Макарова, «Саха сирэ» хаһыат, edersaas.ru
Хаартыска: интэриниэттэн.