Саха сирин биир саамай күндү аһа — уомул балык. Ураты минньигэс амтана, сыата-арыыта кими баҕарар сөхтөрөр. Бүгүн балыгы астыыр икки ньыманы билиһиннэриэхпит: биирэ — былыргылыы, балыксыттар үгэс буолбут ньымалара, иккиһэ — сахалыы аныгылыы көрүҥ.
«Хотугулуу» тууһааһын
Балыксыттар уонна булчуттар үйэлэртэн үйэлэргэ туттар ньымалара. Манна балыктан уонна туустан ураты туох да наадата суох. Бу ньыма балык ураты амтанын уларыппакка, уһуннук харайарга туһаныллар. Түмүгэр, хоту дойду дьоно сөбүлээн сиир күндү аһа тахсар.
Туох нааданый:
- Уомул — 1 кг (орто кээмэйдээх, сыалаах балык ордук).
- Туус (йодтаах буолуо суохтаах) — 3-4 улахан ньуоска.
- Саахар — 1 улахан ньуоска (булгуччута суох, ол эрээри туус амтанын сымнатарга уонна балык этэ кытаатарыгар көмөлөһөр).
- Хара биэрэс — 1 кыра ньуоска (баҕа өттүнэн).
Астыыр ньымата:
- Балыгы бэлэмнээһин. Балыгы ис-үөһүн ыраастааҥ, ол гынан баран хатырыгын хаалларыҥ. Төбөтүн быһыахха эбэтэр хаалларыахха сөп. Тымныы уунан үчүгэйдик сууйуҥ уонна кумааҕы сотторунан иһин-таһын куурдуҥ.
- Туустаах булкадыһыгы бэлэмнээһин. Тууһу, саахары уонна биэрэһи бииргэ булкуйуҥ.
- Тууһааһын. Балыктары биирдии-биирдии тас өттүттэн уонна иһиттэн туустаах булкадыһыгынан үчүгэйдик сотуҥ. Аһара туустаан кэбиһиэм диэн куттанымаҥ — балык бэйэтигэр сөп буолар тууһун иҥэринэр. Эмаллаах, өстүөкүлэ эбэтэр пластик иһиккэ балыктары ыга ууруҥ, хас биирдии араҥатын ордубут тууһунан кутуҥ. Үрдүгэр хаптаҕай тэриэлкэни ууран баран, үрдүгэр ыйааһыннаах малы (холобур, уулаах бааҥканы) ууруҥ. Бу балык сүмэтин таһааран, тэҥник туустанарыгар наадалаах.
- Туруоруу. Тымныы сиргэ балык кээмэйиттэн көрөн 2-3 күн туруоруҥ. Бу кэм иһигэр балык этэ чиҥииригэр тиийэр. Ол кэннэ ордубут тууһун уонна сүмэтин сууйан кэбиһиҥ, үчүгэйдик куурдуҥ. Пергамент кумааҕыга суулаан халадьыылынньыкка харайыахха сөп.
Хайдах уурабыт: Кыһыллар балык курдук чараас гына быһыллар. Буһарыллыбыт хортуоппуйу, хара килиэби уонна эриэппэ луугу кытта остуолга ууруллар.
Духуопкаҕа буспут уомул
Бу аныгылыы ырысыапбынан уомул сыалаах-арыылаах этэ Саха сирин уулаах отонун ураты амтанын кытта дьүөрэлэһэр. Маннык астаммыт балыгы дьиэҕэ эрэ буолбакка, Дьокуускай куорат сахалыы астаах эрэстэрээннэр менютугар эмиэ көрсүөххэ сөп.
Туох нааданый:
- Бөдөҥ уомул — 1 уст. (ыйааһына 700-800 г кэриҥэ) .
- Ууулаах отон — 1 ыстакаан (сибиэһэй эбэтэр тоҥоруллубут барсар).
- Эриэппэ луук — 1 уст.
- Ынах арыыта— 50 г.
- Туус, хара биэрэс — амтанынан.
- Мас арыыта — форманы соторго.
- Мүөт эбэтэр саахар — 1 кыра ньуоска (отон аһыытын намтатар гына, баҕа өттүнэн).
Астыыр ньымата:
- Балыгы бэлэмнээһин. Балыгы хатырыгыттан ыраастааҥ, иһин-үөһүн хостооҥ, лаапчаанын ылыҥ. Уунан сууйан, кумааҕынан сотторон куурдуҥ. Балык сиэлинэн хас да сиринэн быһаҕынан кэрдиистэри оҥоруҥ. Тууһунан уонна биэрэһинэн тас өттүн уонна иһин сотуҥ.
- Иһин бэлэмнээһин. Луугу чараас гына кырбааҥ. Уулаах отон аҥаарын сүмэтэ тахсарын курдук арыый баттаталааҥ. Луугу, бүтүн уонна баттаммыт отону барытын булкуйуҥ. Отон наһаа аһыы буоллаҕына, кыра мүөтү эбэтэр саахары эбиэххэ сөп.
- Формаҕа ууруу. Духуопка лииһин эбэтэр форманы үүнээйи арыытынан сотуҥ. Отонноох луук аҥаарынан «тэллэх» оҥорон ууруҥ.
- Балыгы ууруу. Балыгы оҥоһуллубут «тэллэх» үрдүгэр ууруҥ. Ордубут отонноох-лууктаах булкааһынан балык иһин толоруҥ уонна үрдүгэр кутуҥ.
- Духуопкаҕа буһарыы. Тымныы ынах арыытын чараас гына бысталаан, балык үрдүгэр уурталааҥ. Бу балыкка көмүс өҥү биэриэҕэ уонна сүмэтин элбэтиэҕэ. 180°C диэри ититиллибит духуопкаҕа 25-35 мүнүүтэ устата буһарыҥ (балык кээмэйиттэн тутулуктаах). Балык этэ уҥуоҕуттан чэпчэкитик арахсар буоллаҕына, буспут кэрэһитэ.
Хайдах уурабыт: Итиитигэр тута остуолга ууруллар. Гарнирга хортуоппуй пюрета эбэтэр боростуой буһарыллыбыт хортуоппуй олус барсар. Ас сыта-сымара, амтана киһини умсугутар.